Tussentijdse rapportage

Het team van Prof. dr. G. Vervaeke maakte het verslag van de overlegplatformen. De resultaten ervan kunnen worden opgedeeld in twee delen: een evaluatie van de huidige werking van justitie enerzijds en dertig voorstellen ter verbetering van de werking ervan anderzijds.

Krachtlijnen van de evaluatie van de huidige werking van justitie

Vooreerst benadrukten deelnemers het niet-aflatende engagement van vele actoren van justitie om kwaliteitsvol te handelen en de zichtbare positieve en succesvolle initiatieven die daaruit voortvloeien. Toch zijn er grote verschillen in de beoordeling van de huidige werking van justitie.

Samengevat tonen de gesprekken vooral dat justitie nood heeft aan een eenduidige visie. Een visie omvat antwoorden op vragen over de richting waar justitie naartoe moet, op de plaats en de vorm van justitie in deze samenleving, op het zich al dan niet aanpassen aan de gewijzigde
diversiteit en de mate waarin dit dan zou moeten gebeuren en welke samenwerkingen met ketenpartners kunnen leiden tot een betere justitie.

Het gebrek aan een eenduidige visie creëert op tal van vlakken verdeeldheid binnen justitie zelf en tussen justitie en haar ketenpartners. Bovendien leidt het tot een suboptimale inzet en verdeling van de middelen, een onaangepaste wetgeving, en een grote verscheidenheid in werkprocedures en prioriteiten tussen rechtbanken of zelfs tussen bepaalde rechters van eenzelfde rechtbank. Ze laat met andere woorden toe dat individuele meningen en werkwijzen de bovenhand nemen op uniformiteit en een gedeelde visie over justitie.

Het valt op dat vele deelnemers het eens zijn over de onaangepaste dienstverlening van justitie voor haar cliënteel, terwijl justitie in eerste instantie toch een dienstverlenende rol heeft. Justitie lijkt een onontwarbaar kluwen van complexe, inadequate en nutteloze procedures, instellingen en bevoegdheden. De burger heeft geen idee waar hij naartoe moet, hoe hij zich moet gedragen en wat van hem wordt verwacht wanneer hij in contact komt met justitie. Hij begrijpt vaak het recht niet dat over hem wordt gesproken. De bewegwijzering binnen justitie is inhoudelijk en praktisch niet aangepast aan de gebruiker. Er is een duidelijke vraag naar meer en betere begeleiding van de rechtszoekende. Justitie is ook geen weerspiegeling van de bevolking, zeker niet van de toegenomen diversiteit. Daardoor verliest justitie haar voeling met de samenleving.

Krachtlijnen van de verbetervoorstellen van de overlegplatformen

De dertig voorstellen tot verbetering van de huidige werking van justitie zoals gedistilleerd uit de overlegplatformen kunnen worden opgedeeld in drie categorieën.

Een eerste categorie bevat voorstellen die het bestaande systeem trachten te optimaliseren. Binnen die eerste categorie is er een eerste groep voorstellen die rechtstreeks een betere dienstverlening aan de burger beogen zoals bijvoorbeeld een justitiële trajectbegeleider aanstellen die informatie en advies aan de rechtszoekende verschaft en ook de rechter ondersteunt door op zijn vraag een uitgebreid dossier op te stellen en advies te verlenen inzake gepaste strafuitvoering.  Bij een tweede groep staat die dienstverlening niet op de voorgrond zoals bijvoorbeeld een ex ante evaluatie bij elke wetsinvoering of wetswijziging of een hertekening van de wet rond informatiedeling tussen justitie en haar ketenpartners.

Een tweede categorie bevat voorstellen die het huidig justitiële systeem radicaal wijzigen en die het actueel functioneren dus fundamenteel in vraag stellen zoals alternatieven voor het feit dat momenteel partijen in een strijdrelatie worden gedwongen met een binaire uitkomst (winnen of verliezen) en een herstructurering van de rechtbanken in functie van de concrete problemen waarmee mensen te maken hebben.

Deze eerste twee categorieën bevatten dus voorstellen die grotendeels door justitie zelf moeten worden uitgevoerd en geïmplementeerd. Justitie is rechtstreeks verantwoordelijk voor de implementatie ervan.

Voor de derde categorie van voorstellen is de implementatie en het succes van de voorstellen een gedeelde verantwoordelijkheid van justitie en haar ketenpartners. Ze dragen dus eveneens bij tot een meer effectieve justitie, maar justitie is daarbij niet de enige stakeholder. Een voorbeeld van dergelijke voorstellen is de hervorming van de rechtenopleiding met meer aandacht voor stages, communicatievaardigheden en faculteit overschrijdende initiatieven.

topbanner