Wetgever legt indexsprong op (art. 2, 3, 4, 6 en 20 werkgelegenheidswet)

De afgevlakte gezondheidsindex wordt vanaf april 2015 geblokkeerd zodat een indexsprong van 2% mogelijk wordt. De contractuele vrijheid om de lonen te binden aan de index van de consumptieprijzen blijft wel intact.

Gezondheidsindex wettelijk geregeld

Sommige producten, zoals alcohol, tabak en sommige energieproducten, worden op dit moment niet meegerekend als het om de gezondheidsindex gaat. Dat informeel en ingeburgerd concept wordt nu ook wettelijk geregeld in de wet van 23 april 2015 tot verbetering van de werkgelegenheid.

Oorspronkelijk was het de bedoeling dat de tekst op 29 maart al in werking zou treden, maar dat bleek niet haalbaar. Dus werd de algemene datum van inwerkingtreding van de nieuwe wet opgeschoven naar ‘de dag waarop ze in het Belgisch Staatsblad wordt bekendgemaakt’. De titel over loonmatiging – met de blokkering van de afgevlakte gezondheidsindex en de strafrechtelijke bepalingen – treedt dus in werking op 27 april 2015.

Gezondheidsindex en afgevlakte gezondheidsindex

De begrippen ‘gezondheidsindex’ en ‘afgevlakte gezondheidsindex’ worden opgenomen in het uitvoeringsbesluit bij de wet van 6 januari 1989 op het concurrentievermogen. De begrippen zijn noodzakelijk om de indexsprong technisch te kunnen uitvoeren:

1/ De gezondheidsindex — ‘het prijsindexcijfer dat daartoe berekend en benoemd wordt’ — is een maandelijkse prijsindex die een aantal producten uit de index van de consumptieprijzen uitsluit: alcoholische dranken, tabakswaren, motorbrandstoffen (met uitzondering van LPG), de impact van de energiebijdrage (wet van 22 juli 1993), en de impact van de accijnscompenserende belasting.

De lijst van uitgesloten producten kan, na advies van de Indexcommissie, bij KB worden aangepast. De adviestermijn is 2 maanden.

2/ De afgevlakte gezondheidsindex, ook afgevlakte index of sociale index genoemd, is gelijk aan het rekenkundige gemiddelde van de gezondheidsindexen van de laatste 4 maanden. Bij de uiteindelijke berekening wordt een tijdsafhankelijke vermenigvuldigingsfactor toegepast, want de blokkering van de afgevlakte index is tijdsgebonden.

Het afgevlakt cijfer wordt dus geblokkeerd en dat heeft vergaande gevolgen. Want voor de lonen en aanverwante vergoedingen in het onderwijs hanteert men bijvoorbeeld ook het rekenkundige gemiddelde van ‘het daartoe berekende en benoemde indexcijfer’ van de laatste 4 maanden.

Vermenigvuldigd met 0,98

Ook het begrip ‘referentie-index’ wordt afgelijnd. Die tijdelijke index zal bepalen vanaf welk ogenblik de afgevlakte gezondheidsindex ‘gedeblokkeerd’ wordt. De referentie-index wordt op dezelfde wijze berekend als de afgevlakte gezondheidsindex, maar voor de referentie-index wordt het rekenkundige gemiddelde vermenigvuldigd met 0,98. Daarbij is de ‘referentiemaand’ de maand waarin de referentie-index de geblokkeerde afgevlakte gezondheidsindex zal overschreden hebben, en dus niet louter ‘bereikt’ hebben!

Eens de referentiemaand bereikt is, zal de afgevlakte gezondheidsindex op dezelfde wijze berekend worden als de referentie-index die vanaf dan ophoudt te bestaan. De blokkering stopt dus vanaf het ogenblik dat de indexsprong 2% bereikt.

Dankzij deze manier van werken wordt de indexsprong gelijkmatig uitgevoerd. Want alle bestaande indexmechanismen blijven bestaan. Enkel het cijfer waarnaar ze verwijzen wijzigt. Het viermaandelijks gemiddelde van de gezondheidsindex wordt gekoppeld. Omdat men vanaf de referentiemaand structureel rekent met een factor 0,98 zal de 2%-blokkering haar impact behouden: de niet-indexering wordt op geen enkel moment hersteld wat indexeringen betreft.

Wetgever onderscheidt 3 periodes

De wetgever deelt de uitwerking van de indexsprong op in 3 periodes, want de berekening van de afgevlakte gezondheidsindex is voor elke periode verschillend:

1/ Periode vóór de blokkering. De afgevlakte gezondheidsindex wordt tot de maand maart 2015 berekend door de vermenigvuldiging van het rekenkundige gemiddelde met een factor 1.

2/ Blokkering van de afgevlakte gezondheidsindex. Vanaf de maand april 2015 tot de maand vóór de referentiemaand wordt de afgevlakte gezondheidsindex geblokkeerd op de afgevlakte gezondheidsindex van maart 2015, namelijk: 100,73 (basis 2013 = 100) of 121,65 (basis 2004 = 100).

De referentie-index zal berekend worden vanaf april 2015 tot de referentiemaand. Zoals aangegeven, is de referentie-index een maandelijkse prijsindex die wordt berekend door de vermenigvuldiging van het rekenkundige gemiddelde met een factor 0,98. De referentiemaand is de eerste maand waarin de referentie-index hoger is dan de afgevlakte gezondheidsindex van de maand maart 2015.

Voor de berekening van de referentie-index worden de breuken van een honderdste van een eenheid afgerond tot het hogere honderdste of weggelaten, naargelang zij al dan niet 50% van een honderdste bereiken.

3/ Periode ná de blokkering. De afgevlakte gezondheidsindex wordt, vanaf de referentiemaand, berekend door de vermenigvuldiging van het rekenkundige gemiddelde met een factor 0,98, en zonder terugwerkende kracht.

Voor de berekening van de afgevlakte gezondheidsindex vanaf de referentiemaand worden de breuken van een honderdste van een eenheid afgerond tot het hogere honderdste of weggelaten, naargelang zij al dan niet 50% van een honderdste bereiken.

Geen negatieve indexeringen

Belangrijk: de indexsprong laat geen negatieve indexeringen toe. De wet van 23 april 2015 bepaalt uitdrukkelijk dat de toepassing van de blokkering van de afgevlakte gezondheidsindex geen nominale loonsvermindering tot gevolg mag hebben in de periode van 1 april 2015 tot aan de referentiemaand.

Bijna alle paritaire comités hebben een eigen indexeringssysteem. Het is theoretisch mogelijk dat bepaalde systemen leiden tot een negatieve indexering tussen april 2015 en de referentiemaand. Maar dat sluit de wetgever dus uit.

De wetgever voorziet ook in een strafbepaling binnen het Sociaal Strafwetboek: de werkgever, zijn aangestelde of lasthebber die zich niet heeft gehouden aan de beschreven indexatiewijze wordt bestraft met een sanctie van niveau 2. De geldboete wordt vermenigvuldigd met het aantal betrokken werknemers.

Zo algemeen mogelijk

De indexsprong is zo algemeen mogelijk en slaat op de lonen, op de ambtenarenwedden en op de uitkeringen, ook die van de deelstaten.

Met de woorden van de wetgever:

  • ‘Voor de lonen, de wedden, de sociale uitkeringen, de toelagen, de premies en de vergoedingen moet in alle wettelijke en reglementaire bepalingen, in alle bepalingen van individuele en collectieve arbeidsovereenkomsten, in alle andere akkoorden tussen werkgever en werknemer en in alle eenzijdige beslissingen van de werkgever die voorzien in een koppeling aan een prijsindex, de afgevlakte gezondheidsindex in aanmerking worden genomen.’
  • ‘In alle wettelijke en reglementaire bepalingen en in alle overeenkomsten ongeacht de aard van die overeenkomsten, moet de uitdrukking “het prijsindexcijfer dat daartoe berekend en benoemd wordt” gelezen worden als “de gezondheidsindex”’ (zoals omschreven door de nieuwe wet).

Uit de memorie van toelichting blijkt dat die principes er moeten voor zorgen dat er vóór de blokkering van de afgevlakte gezondheidsindex geen ontsnappingsroute zou ontstaan door de lonen, wedden, toelagen, premies en vergoedingen aan een andere index te koppelen.

De Raad van State verwoordt het als volgt: ‘De federale overheid kan voor alle inkomens en prijzen die aan een prijsindex worden gekoppeld de koppeling aan de door haar gedefinieerde gezondheidsindex opleggen.’ De raad bevestigt de bevoegdheid om een index(sprong) op te leggen, voor zover dit op een algemene manier gebeurt en er een doelstelling is die deze aanpak verantwoordt. In dit geval: het bevorderen van de competitiviteit, de gelijke behandeling en de budgettaire noodzaak.

Bron:Wet van 23 april 2015 tot verbetering van de werkgelegenheid (art. 2, 3, 4, 6 en 20 werkgelegenheidswet), BS 27 april 2015
Zie ook: Koninklijk besluit van 24 december 1993 ter uitvoering van de wet van 6 januari 1989 tot vrijwaring van 's lands concurrentievermogen, BS 31 december 1993

Steven Bellemans

Wet tot verbetering van de werkgelegenheid

Afkondigingsdatum : 23/04/2015
Publicatiedatum : 27/04/2015

Gepubliceerd op 29-04-2015

  153