Verplichte HIV- en hepatitistest bij misdrijven met risico op besmetting

De procureur des Konings zal verdachten en derden binnenkort kunnen verplichten om zich te laten testen op HIV of een andere ernstige besmettelijke ziekte zoals hepatitis B en C. Bedoeling is om sneller zicht te krijgen op een eventuele overdracht naar slachtoffers.

De procedure wordt toegevoegd aan het Wetboek van Strafvordering in de vorm van een nieuw ‘Hoofdstuk IX. Onderzoek naar de mogelijkheid van overbrenging van een ernstige besmettelijke ziekte bij gelegenheid van een strafbaar feit’. Maar wanneer de bepalingen effectief in werking treden, is nog niet duidelijk. Al heeft de wetgever wel 1 januari 2017 als deadline opgelegd.

Snel uitsluitsel voor slachtoffer

Slachtoffers van geweldmisdrijven of zedendelicten lopen het risico om met een virale aandoening als HIV of hepatitis te worden besmet. Medische tests bij het slachtoffer kunnen uitsluitsel geven, maar resultaten laten vaak lange tijd op zich wachten. De wetgever komt daarom met een oplossing in de vorm van een verplicht onderzoek bij de verdachte of bij derden die bij de feiten betrokken waren. Dat moet snel uitsluitsel geven over een mogelijke overdracht naar slachtoffers. Slachtoffers kunnen dan gericht worden behandeld. Bovendien kan het de sociale zekerheid heel wat kosten besparen wanneer er geen besmettingsrisico blijkt.

De wetgever doelt met de procedure in de eerste plaats op slachtoffers van seksueel geweld. Maar ook op andere vormen van geweld, bijvoorbeeld wanneer een politieagent wordt gebeten door een arrestant of wanneer een spoedarts met een naald wordt geprikt door een druggebruiker.

Vrijwillig bloedstaal of verplicht staal wangslijmvlies

Wanneer er ernstige aanwijzingen zijn dat een slachtoffer bij het misdrijf besmet kan zijn geraakt met ‘een ernstige ziekte’, dan zal de procureur des Konings de verdachte of derde kunnen vragen om een bloedstaal te laten afnemen. De betrokkene is echter niet verplicht om op deze vraag in te gaan. Maar als hij weigert, kan hij – in het belang van het slachtoffer – verplicht worden tot de afname van wangslijmvlies. Om die afname te bevelen heeft de procureur wel altijd de schriftelijke machtiging nodig van de onderzoeksrechter.

Om welke ‘ernstige ziekten’ het precies zal gaat, moet nog worden geformaliseerd bij KB, maar uit de parlementaire voorbereiding blijkt duidelijk dat het (onder meer) zal gaan om HIV, hepatitis B en C.

Altijd schriftelijke toestemming nodig

De betrokkene moeten altijd schriftelijk met de bloedtest instemmen. Bovendien kan die instemming alleen geldig worden gegeven wanneer de procureur des Konings of een officier van gerechtelijke politie, hulpofficier van de procureur des Konings, hem vooraf heeft ingelicht van het wettelijk kader waarbinnen de afname wordt gevraagd. De verdachte of derde moet ook worden gewezen op het louter medische doeleinde van de afname. De resultaten van het onderzoek maken immers alleen deel uit van het medisch dossier, niet van het strafdossier. Ze hebben geen gevolg voor het verdere verloop van het opsporings- of gerechtelijk onderzoek en kunnen niet als bewijs in rechte worden gebruikt. Dat geldt ook voor de resultaten van het staal wangslijmvlies.

De wetgever voorziet wel in een uitzonderlijke procedure: de procureurs des Konings kan immers ook de opdracht geven om een bloedtest uit te voeren op bloed dat is aangetroffen op de plaats van een misdrijf.

Ook vrijwillige afname wangslijmvlies

Wanneer een bloedafname om medische redenen niet wenselijk is, kan de betrokkene instemmen met de afname van wangslijmvlies. Maar ook hier heeft de procureur de mogelijkheid om het onderzoek te bevelen – in het belang van het slachtoffer - na weigering. Zij het opnieuw na schriftelijke machtiging van de onderzoeksrechter.

Verzoek van slachtoffer

Het slachtoffer kan de procureur zelf om een bloedonderzoek vragen. De procureur is verplicht om binnen de 24uur te antwoorden op het verzoek. Het gaat steeds om ‘een met redenen omklede beslissing’.

Vanaf 16 jaar

De procureur des Konings kan de test aanvragen voor verdachten of derden vanaf 16 jaar. Zij kunnen volgens de wetgever hun schriftelijke toestemming geven. Maar iedereen die geen 18 jaar is, moet zich tijdens de test laten bijstaan door minstens één van zijn ouders, een advocaat of een andere meerderjarige.

Bijstand van politie

De arts krijgt bijstand van de politie wanneer de afname van wangslijmvlies onder fysieke dwang moet worden uitgevoerd. Dat gebeurt onder bevel van een officier van gerechtelijke politie, hulpofficier van de procureur des Konings.

Onderzoek stalen

Het onderzoek wordt door de procureur des Konings opgedragen aan een deskundige die verbonden is aan een erkend labo.

Hij bezorgt de behandelende arts van het slachtoffer zo snel mogelijk een exemplaar van zijn verslag. Ook de behandelde arts van de verdachte kan een exemplaar krijgen. Maar dan moet de verdachte daar binnen de 3 maanden na de afname om vragen. Hetzelfde geldt voor derden.

Tot slot moet de deskundige aan de procureur des Konings laten weten dat het verslag werd doorgestuurd.

Het afgenomen bloedstaal of de hoeveelheid wangslijmvlies wordt ten laatste een week na de datum van analyse vernietigd.

Gerechtelijk onderzoek

De bepalingen van het nieuwe hoofdstuk zijn ook van toepassing op de onderzoeksrechter ingeval een gerechtelijk onderzoek wordt ingesteld.

Bron:Wet van 20 juli 2015 tot wijziging van het Wetboek van strafvordering wat de mogelijkheid van overbrenging van een ernstige besmettelijke ziekte betreft, BS 4 september 2015.
Zie ook Wetsvoorstel tot wijziging van het Wetboek van Strafvordering wat de mogelijkheid van overbrenging van een ernstige besmettelijke ziekte betreft, Parl. St. Kamer 2015, nr. 54K0540/001.

Laure Lemmens

Wet tot wijziging van het Wetboek van strafvordering wat de mogelijkheid van overbrenging van een ernstige besmettelijke ziekte betreft

Afkondigingsdatum : 20/07/2015
Publicatiedatum : 04/09/2015

Gepubliceerd op 07-09-2015

  119