Ouders en kinderen kunnen globale erfovereenkomst sluiten (art. 63 Wet nieuw erfrecht)

Wet tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek wat de erfenissen en de giften betreft en tot wijziging van diverse andere bepalingen ter zake

Om de verdeling van het vermogen bij overlijden in alle transparantie te laten verlopen en betwistingen te vermijden, geeft de wetgever de ouders de kans om – samen of afzonderlijk – een globale erfovereenkomst af te sluiten met alle vermoedelijke erfgenamen in rechte neerdalende lijn

Samen of afzonderlijk

Een globale erfovereenkomst kan door de ouders samen afgesloten worden, of door een van de ouders afzonderlijk.

In rechte neerdalende lijn

Een erfovereenkomst kan alleen afgesloten worden met de vermoedelijke erfgenamen in rechte neerdalende lijn. Het gaat dan om de kinderen of eventueel ook kleinkinderen die tot de erfenis geroepen zijn bij plaatsvervulling van een kind. Alle vermoedelijke erfgenamen in rechte neerdalende lijn moeten bij de overeenkomst betrokken worden.
Wanneer ouders samen een erfovereenkomst afsluiten, worden zowel de gezamenlijke vermoedelijke erfgenamen in rechte neerdalende lijn als die uit een andere relatie bij de overeenkomst betrokken. Op die manier kan bv. een nieuw samengesteld gezin een erfovereenkomst opstellen die betrekking heeft op alle kinderen.

Evenwicht

De erfovereenkomst moet voorzien in een evenwicht tussen de vermoedelijke erfgenamen. Een volmaakte gelijkheid is niet nodig. Er wordt rekening gehouden met schenkingen van vóór de overeenkomst en met schenkingen in de overeenkomst zelf. Belangrijk element is dat voor het vaststellen van het evenwicht ook rekening kan gehouden worden met de concrete situatie van elk van de vermoedelijke erfgenamen. Een erfgenaam kan er bijvoorbeeld mee akkoord gaan dat hij aanzienlijk minder krijgt, omdat hij al zelf al veel geld heeft bijeen gespaard.
Voordelen die geen schenkingen zijn kunnen voor het bereiken van het evenwicht gelijkgesteld worden met schenkingen. Het kan bv. gaan om kosten voor een studieverblijf in het buitenland of om het voordeel dat een erfgenaam heeft gehaald door lang thuis te blijven wonen of door gratis te wonen in een huis van de ouders.
De erfovereenkomst mag een erfgenaam een schuldvordering toebedelen ten laste van expliciet aangeduide andere partijen.
De overeenkomst moet alle schenkingen en voordelen waarmee rekening werd gehouden voor het bereiken van het evenwicht in de overeenkomst vermelden. Ze vermeldt ook hoe de vermoedelijke erfgenamen het evenwicht opvatten en aanvaarden.

Gemeenrecht

Op de schenkingen die toegekend worden in de globale erfovereenkomst is het gemeen recht inzake schenkingen van toepassing. Alle gemeenrechtelijke regels over de bekwaamheid tot schenken en ontvangen zijn van toepassing.

Generatiesprong

Elke vermoedelijke erfgenaam in de rechte neerdalende lijn kan ermee instemmen dat zijn eigen kinderen in zijn plaats worden toebedeeld. De zgn. generatiesprong kan alleen maar als de overeenkomst alle kinderen van de vermoedelijke erfgenaam omvat.
Bij de nalatenschap van de vermoedelijke erfgenaam zullen de goederen die via de erfovereenkomst door zijn eigen kinderen werden verkregen, behandeld worden alsof ze die rechtstreeks van hun ouder hebben verkregen. De verzaking van de vermoedelijke erfgenaam aan de persoonlijke toebedeling wordt dus beschouwd als een onrechtstreekse schenking van de vermoedelijke erfgenaam.

Derden

Uitzonderlijk mogen in de erfovereenkomst ook derden – mensen die dus geen vermoedelijke erfgenaam in de neerdalende zijn – begunstigd worden. Maar die mogelijkheid is beperkt tot de kinderen (een of meerdere) van de echtgenoot of wettelijk samenwonende partner van de beschikker. Op die manier kan de beschikker ook de kinderen uit een nieuw samengesteld gezin toebedelen.

Geen inkorting, geen inbreng

Wie instemt met de globale erfovereenkomst, verzaakt bij de latere vereffening en verdeling van de nalatenschap van de beschikker aan de vordering tot inkorting én aan het verzoek tot inbreng van de giften waarop de overeenkomst betrekking heeft. Het gaat zowel om de giften toegekend in de overeenkomst als om de schenkingen die vooraf werden gedaan maar waarmee wel rekening werd gehouden om het evenwicht te bereiken. De giften opgenomen in de overeenkomst genieten hierdoor van een maximale rechtszekerheid, aangezien ze niet meer vatbaar zijn voor inbreng of inkorting.
Let wel op. De toestemming van de minderjarige met de globale erfovereenkomst heeft niet tot gevolg dat hij verzaakt aan de vordering tot inbreng of inkorting ten aanzien van de schenkingen in de overeenkomst aan zijn mede-erfgenamen.
Hoewel er wordt verzaakt aan de vordering tot inkorting, wordt de waarde van de in de overeenkomst vermelde schenkingen wél opgenomen in de massa. Op die manier wordt gegarandeerd dat de situatie van andere begiftigden – die wel kunnen geconfronteerd worden met een inkorting van hun gift – niet beïnvloed wordt door de gevolgen van die verzaking. De globale erfovereenkomst heeft dus geen invloed op het bedrag van de fictieve massa en van het beschikbare gedeelte.
Bovendien kan de verzaking niet tot gevolg hebben dat de giften aan derden onderworpen zijn aan een grotere inkorting dan de inkortingen die zij zouden hebben ondergaan indien er geen verzaking was. De giften opgenomen in de globale overeenkomst worden aangerekend in de aanrekeningstabel van giften volgens hun datum.

Echtgenoot

De echtgenoot van de beschikker kan tussenkomen in de globale erfovereenkomst, om erin toe te stemmen. Dat is evenwel geen verplichting. Doet de echtgenoot dat wel, dan heeft zijn toestemming de verzaking aan de vordering tot inkorting ten aanzien van de giften in de overeenkomst tot gevolg. Hiervan kan wel afgeweken worden in de overeenkomst zelf.

Nieuwe vermoedelijke erfgenamen

Als er na het sluiten van de globale erfovereenkomst nieuwe vermoedelijke erfgenamen in rechte neerdalende lijn komen (bv. geboorte van een nieuwe kind van de beschikker), heeft dit geen invloed op de geldigheid van de overeenkomst. Maar de overeenkomst heeft géén invloed op de nieuwe vermoedelijke erfgenamen: zij kunnen wél de inkorting of inbreng van de giften in de overeenkomst vorderen. Als ze dat doen, worden de schenkingen vermoed gezamenlijk te zijn gedaan, aan het geheel van de vermoedelijke erfgenamen die partij zijn bij de overeenkomst. Elk van hen zal dus op gelijke wijze de inkorting en de inbreng ondergaan.
Dit vermoeden van gezamenlijke schenkingen geldt trouwens ook bij de inkorting die door de langstlevende echtgenoot wordt gevraagd wanneer die niet is tussengekomen in de erfovereenkomst om er mee in te stemmen.
De ‘nieuwe’ echtgenoot (diegene die echtgenoot is geworden na het sluiten van de overeenkomst) kan de inkorting van de schenkingen in de overeenkomst niet vragen.

Waardering

De waardering van de schenkingen en voordelen in de overeenkomst is definitief. Zij kan dus achteraf niet meer in vraag gesteld worden om het bestaan van het evenwicht te ontkennen.
De globale erfovereenkomst kan niet worden vernietigd wegens benadeling.

Bekwaamheid, formaliteiten, publiciteit

De regels over de bekwaamheid, de sanctionering, de gevolgen, het formalisme en de publiciteit bij de gewone erfovereenkomsten zijn ook van toepassing op de globale erfovereenkomsten.

Inwerkingtreding

De nieuwe wet van 31 juli 2017 treedt in werking op 1 september 2018.
Bron: Wet van 31 juli 2017 tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek wat de erfenissen en de giften betreft en tot wijziging van diverse andere bepalingen ter zake, BS 1 september 2017 (art. 63 Wet nieuw erfrecht)
Burgerlijk Wetboek (art. 1100/7)
Ilse Vogelaere
  1198