Hoe wordt uw privésloot een gracht van algemeen belang?

Het Verzameldecreet Milieu, dat in maart gepubliceerd werd, maakt het mogelijk dat een gemeente het beheer van een privégracht overneemt, zonder de eigendom ervan over te kopen. Die gracht wordt dan gekwalificeerd als een ‘gracht van algemeen belang’. De gemeente kan ook erfdienstbaarheden opleggen, zonder compensatie.

De beslissing tot overname van het beheer van een gracht en de beslissing tot het opleggen van een erfdienstbaarheid, zijn onderworpen aan een openbaar onderzoek. In een besluit van 9 mei 2014 legt de Vlaamse regering regels vast voor de aankondiging en het verloop van het openbaar onderzoek, en bepaalt zij hoe de eigenaars en gebruikers tegen een beheersovername of erfdienstbaarheid in beroep kunnen gaan.

Daardoor kunnen de bepalingen uit het verzameldecreet nu volop uitwerking krijgen.

Aankondiging van het openbaar onderzoek

Elke gemeente die het beheer van een gracht wil overnemen, al dan niet in combinatie met een erfdienstbaarheid die nuttig is voor het beheer van die gracht, moet eerst een openbaar onderzoek organiseren. Het openbaar onderzoek wordt aangekondigd ter plaatse, op de gemeentelijke aanplakborden, en op de website van de gemeente.

Het uitvoeringsbesluit zegt daarover: “Het gemeentebestuur hangt gedurende 30 dagen vanaf de aanvang van het openbaar onderzoek:

  • op de gewone aanplakplaatsen, en in ieder geval aan het gemeentehuis,
  • alsook op de plaats waar de gracht uitkomt op de openbare weg, of aan de dichtstbijzijnde openbare weg als de gracht niet op de openbare weg uitkomt,
een bekendmaking uit. Die bekendmaking bevat ten minste de aanvangs- en einddatum van het openbaar onderzoek, een korte beschrijving van het doel van het onderzoek, de plaats waar de documenten ter inzage liggen, en de termijn waarbinnen er bezwaar kan worden ingediend en de wijze waarop dat moet gebeuren.

Als we het regeringsbesluit letterlijk lezen – “gedurende 30 dagen vanaf de aanvang van het openbaar onderzoek” – valt de aankondiging van het openbaar onderzoek samen met het eigenlijke onderzoek. Maar vermoedelijk had hier “30 dagen vóór de aanvang van het openbaar onderzoek” moeten staan…

Als de gemeente beschikt over een eigen website, wordt de bekendmaking ook op die website opgenomen.

Merk op dat de aangelanden niet persoonlijk verwittigd worden van het voornemen van de gemeente om het beheer van hun privé-eigendom over te nemen…

Openbaar onderzoek

Het openbaar onderzoek zelf duurt 30 dagen.

Gedurende die termijn legt de gemeente een plan ter inzage, waarop de gracht zelf, en de ligging en de breedte van de erfdienstbaarheidzone duidelijk zichtbaar moeten zijn. Bij dat plan zit een motiveringsnota die aangeeft:

  • wat de erfdienstbaarheid inhoudt;
  • waarom de overname van het beheer nuttig is voor het watersysteem; en
  • waarom een bepaalde erfdienstbaarheidszone aangewezen is.

In het Verzameldecreet Milieu staat dat de erfdienstbaarheid die de gemeente kan opleggen, alleen kan bestaan uit een recht van doorgang voor haar personeelsleden en voor de aangestelden die zij met het beheer van de gracht heeft belast. De gemeente kan geen andere erfdienstbaarheden of gebruiksbeperkingen opleggen, maar er wordt anderzijds ook geen financiële compensatie uitgekeerd. De erfdienstbaarheidszone kan zich “maximum 3 meter landinwaarts van de rand van de gracht” uitstrekken.

Bezwaren en opmerkingen bij het plan of de motiveringsnota worden schriftelijk ingediend, ofwel met een aangetekende brief, ofwel door afgifte tegen ontvangstbewijs op het gemeentehuis.

Na afloop van het openbaar onderzoek stelt de gemeentesecretaris een proces-verbaal op met een inventaris van alle opmerkingen en bezwaren die geformuleerd werden tijdens het openbaar onderzoek.

Gemeente beslist

De gemeente beslist autonoom of zij het beheer uiteindelijk zal overnemen en een erfdienstbaarheid zal opleggen, en of zij daarbij al dan niet rekening zal houden met de geformuleerde opmerkingen en bezwaren. Noch het Verzameldecreet Milieu, noch het uitvoeringsbesluit bevatten daarvoor richtlijnen, of schrijven voor in welke mate de gemeente van haar oorspronkelijke plan kan afwijken.

Het uitvoeringsbesluit zegt alleen dat de definitieve beslissing tot de overname van het beheer en de beslissing om een erfdienstbaarheid op te leggen, gedurende 30 dagen moet worden bekendgemaakt. De bekendmaking moet op dezelfde plaatsen gepubliceerd worden als destijds de aankondiging van het openbaar onderzoek.

De gemeentesecretaris stelt een proces-verbaal op van de bekendmaking van de beslissing, met vermelding van de plaatsen en de aanvangs- en einddata van de verschillende vormen van bekendmaking. Hij stuurt daarvan een afschrift, samen met alle plannen, naar de provincie.

Opvallend is dat ook hier de eigenaars en gebruikers van de private gracht niet persoonlijk verwittigd worden van de beslissing tot overname van het beheer van hun gracht en van het al of niet vestigen van een erfdienstbaarheid op hun eigendom.

In beroep bij de gouverneur

Elke belanghebbende – eigenaar, gebruiker, buurtbewoner, milieuvereniging, aanpalende gemeente... – kan beroep instellen tegen een beslissing tot overname van het beheer van een gracht en tegen een beslissing tot het opleggen van een erfdienstbaarheid. Het beroep moet ingesteld worden binnen de 30 dagen na kennisname van de beslissing, met een aangetekende brief of tegen afgifte met ontvangstbewijs. Het besluit beschrijft hoe de beroepsprocedure verloopt. Feit is dat de gouverneur binnen de 60 dagen na het instellen van het beroep al een beslissing moet nemen. Die termijn kan niet verlengd worden.

Als de provinciegouverneur ingaat tegen de beslissing van de gemeente, moet de gemeente dat bekendmaken op alle plaatsen waar eerder de aankondiging van het openbaar onderzoek en de definitieve beslissing werden uitgehangen of gepubliceerd.

Verzoek tot stopzetting van de erfdienstbaarheid

De eigenaar of gebruiker van een perceel waarop een recht van doorgang rust, kan met een aangetekende brief een verzoek indienen om de erfdienstbaarheid stop te zetten als het recht van doorgang niet langer nodig is voor het onderhoud van het grachtenstelsel. De gemeente kan uiteraard ook zelf beslissen om de erfdienstbaarheid geheel of gedeeltelijk stop te zetten. Voor beide vormen van stopzetting bevat het uitvoeringsbesluit een zeer summiere procedure.

Alle belanghebbenden kunnen tegen deze beslissingen beroep instellen bij de provinciegouverneur.

Nuttig voor de waterhuishouding

Volgens het Verzameldecreet Milieu mag elke Vlaamse stad of gemeente het beheer van een gracht overnemen van de eigenaars of gebruikers “wanneer dat nuttig is voor het watersysteem”. De maatregel is in de eerste plaats bedoeld om overstromingen te vermijden wanneer een eigenaar verzuimt om zijn gracht zelf te ruimen.

Het verzameldecreet trad in werking op 4 april 2014. Maar voor de concrete uitwerking van deze maatregel was het wachten op het huidige uitvoeringsbesluit. Dat treedt 10 dagen na publicatie in werking. Dat is op 30 augustus 2014.

Bron:Besluit van de Vlaamse Regering van 9 mei 2014 tot uitvoering van hoofdstuk IIter van de wet van 26 maart 1971 op de bescherming van de oppervlaktewateren tegen verontreiniging (hoofdstuk IIter van de Vlaamse Oppervlaktewaterwet, zoals ingevoegd door het Verzameldecreet Milieu), BS 20 augustus 2014.

Carine Govaert

Besluit van de Vlaamse Regering tot uitvoering van hoofdstuk IIter van de wet van 26 maart 1971 op de bescherming van de oppervlaktewateren tegen verontreiniging

Afkondigingsdatum : 09/05/2014
Publicatiedatum : 20/08/2014

Gepubliceerd op 21-08-2014

  616