Herziene BIM-wet geeft inlichtingendiensten meer armslag, vooral bij terrorisme

De BIM-wet (Wet Bijzondere InlichtingenMethoden) is grondig hervormd. In de eerste plaats om de Staatsveiligheid en de militaire inlichtingendienst ADIV meer armslag te geven bij terrorisme. Zo kunnen sommige uitzonderlijke methoden (bv. telefoontaps) voortaan sneller en eenvoudiger worden ingezet bij extremisme en radicalisering. En kunnen bijzondere inlichtingenmethoden nu ook – onder strikte voorwaarden - in het buitenland worden ingezet. Fundamenteel in de strijd tegen ‘foreign terrorist fighters’.

Al is de insteek van de wetgever niet beperkt tot terrorisme, extremisme en gewelddadige radicalisering. De hernieuwde wet moet een snel en doeltreffend gebruik van àlle methoden garanderen. Er zijn dus ook heel wat meer ‘algemene’ aanpassingen. Zonder evenwel te raken aan de bestaande methoden, de garanties waarin is voorzien om de fundamentele rechten van de burgers te beschermen of de verschillende controles. Bij de hervorming kreeg de BIM-wet ook een andere lay-out met een nieuwe indeling en titels.

We lichten de belangrijkste nieuwigheden kort toe.

Uitzonderlijke methoden bij inmenging en extremisme

Uitzonderlijke methoden kunnen voortaan worden ingezet in onderzoeken naar extremisme en inmenging. Zij het alleen in geval van een ernstige potentiële dreiging tegen de fundamentele belangen van ons land.

Tot op vandaag had Staatsveiligheid die optie niet. Telefoontaps waren dus niet mogelijk in onderzoeken naar islamextremisme of voor de opvolging van haatpredikers. Ook het opvragen van financiële informatie bij banken om de invloed van bepaalde landen in Belgische moskeeën na te gaan, was niet toegelaten. De diensten konden in dit verband ook geen camera’s plaatsen in een woning, kantoor of garagebox.

BIM ook in het buitenland

De specifieke en uitzonderlijke methoden kunnen nu ook in het buitenland worden ingezet. Weliswaar onder strikte voorwaarden.

Volgens de bestaande wettekst is toepassing alleen mogelijk ‘op het grondgebied van het Rijk’. Een omschrijving die heel wat problemen geeft bij het intercepteren van communicatie. Iemands computer binnendringen en live zijn chatgesprekken volgen kan nu immers – dankzij de moderne technologie –ongeacht de plaats waar de gesprekspartners zich ook bevinden. Dus ook wanneer targets in het buitenland zijn.

Het territoriaal toepassingsbied van de BIM-wet wordt daarom aangepast: de specifieke en bijzondere inlichtingenmethoden kunnen voortaan worden toegepast op en vanaf het Belgisch grondgebied.

Voor de toepassing gelden wel een aantal strenge voorwaarden: zowel op het gebied van motivering van de methoden als op het gebied van opvolging en toezicht.

Hoogdringendheid

De wet introduceert een ‘hoogdringendheidsprocedure’ voor àlle specifieke inlichtingenmethoden.

Dit betekent dat een mondelinge machtiging volstaat wanneer een snelle reactie vereist is. Normaal gezien mag een specifieke methoden alleen worden opgestart nadat de schriftelijke beslissing van het diensthoofd ter kennis is gebracht van de BIM-commissie. Bij hoogdringendheid kan de machtiging ook mondeling worden gegeven, bijvoorbeeld wanneer telefoniegegevens moeten worden opgevraagd bij een telecomoperator. Die mondelinge machtiging was evenwel niet altijd toegestaan. De hoogdringendheid bestond bijvoorbeeld niet bij observatie of doorzoeking.

Ook bij de inzet van uitzonderlijke methoden wordt het inroepen van hoogdringendheid eenvoudiger. Zo kan het diensthoofd nu met het oog op een mondelingen machtiging ook contact opnemen met een ander lid van de commissie die de bevoegdheid van de voorzitter in hoogdringendheid uitoefent wanneer de voorzitter zelf niet bereikbaar is, geldt de mondelinge machtiging voortaan 5 dagen (i.p.v. 48uur) en kan ze bij schriftelijke bevestiging makkelijk worden verdergezet.

Doorzoeking en observatie

De regels voor doorzoeking en observatie worden verfijnd en vereenvoudigd voor meer coherentie.

In de wet vinden we deze methoden immers terug als gewone, specifieke én uitzonderlijke methode. In welke categorie de methode valt, hangt af van verschillende criteria (aard van de plaats die geobserveerd wordt en het al dan niet gebruik van een technisch middel). Maar die systematiek blijkt in de praktijk voor verwarring te zorgen. De criteria worden daarom gewijzigd. ‘Aard van de plaats’ is nu bijvoorbeeld ‘het al dan niet aan het zicht onttrokken zijn van een plaats’. Daarnaast werd de definitie van technologisch middel aangepast aan de operationele noden en moderne technologie.

Nieuwe methode: reisgegevens

Er wordt een nieuwe specifieke methode ingevoerd om de inlichtingen- en veiligheidsdiensten de mogelijkheid te bieden vervoers- en reisgegevens te vorderen van een private verstrekker van een vervoers- of reisdienst zoals een bus- of taxibedrijf, een reisagentschap op een website die een hotelreservatiesysteem aanbiedt.

Definitie ‘verstrekker van een elektronische communicatiedienst’

Om het toepassingsgebied van de medewerkingsplicht van de telecomsector duidelijk af te bakenen, wordt een definitie van ‘verstrekker van een elektronische communicatiedienst’ ingevoerd.

Derden inroepen

De inlichtingen- en veiligheidsdiensten moeten regelmatig beroep doen op derden (bv. slotenmaker, beheerder van een informaticanetwerk). De wet voorziet voortaan in een verplichte medewerking van deze externe partners.

Strafbare feiten

De regels die agenten toelaten om onder bepaalde voorwaarden strafbare feiten te plegen, zijn verfijnd. Zo zal de strafuitsluiting bijvoorbeeld niet meer gelden voor inbreuken op de Wegcode.

Verder wordt de strafuitsluiting uitgebreid tot derden die hun medewerking hebben verleend, komt er een aangepaste spoedprocedure bij hoogdringendheid en krijgt de BIM-commissie de bevoegdheid om bepaalde strafrechtelijke inbreuken te regulariseren wanneer de inbreuk werd gepleegd in het kader van onvoorziene omstandigheden.

Bescherming artsen, advocaten

De wet bevat nieuwe maatregelen om het beroepsgeheim van artsen en advocaten beter te beschermen, net als het bronnengeheim van journalisten.

BIM-commissie

De samenstelling en werking van de BIM-commissie is gewijzigd. Nu kan bijvoorbeeld ook nog geldig worden beraadslaagd wanneer een effectief lid én zijn plaatsvervanger verhinderd zijn. De 2 resterende leden zullen in zo’n gevallen beslissingen kunnen nemen in unanimiteit.

Dit moet een tussenkomst van de minister van Justitie of Defensie vermijden.

Archieven

Tot slot zijn er nog een aantal aanpassingen ter bescherming van gearchiveerde documenten.

8 mei 2017

De wet van 30 maart 2017 bevat geen specifieke datum van inwerkingtreding. De bepalingen worden dus volgens de algemene regel van kracht, 10 dagen na publicatie in het Belgisch Staatsblad. Dat is 8 mei 2017.

Bron:Wet van 30 maart 2017 tot wijziging van de wet van 30 november 1998 houdende regeling van de inlichtingen- en veiligheidsdienst en van artikel 259bis van het Strafwetboek, BS 28 april 2017.

Laure Lemmens

Wet tot wijziging van de wet van 30 november 1998 houdende regeling van de inlichtingen- en veiligheidsdienst en van artikel 259bis van het Strafwetboek

Afkondigingsdatum : 30/03/2017
Publicatiedatum : 28/04/2017

Gepubliceerd op 04-05-2017

  297