Brussel bundelt 15 jaar ervaring met preventie en vervolging van milieumisdrijven in nieuw wetboek

Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest heeft een nieuw wetboek gepubliceerd: het ‘Wetboek van inspectie, preventie, vaststelling en bestraffing van milieumisdrijven en milieuaansprakelijkheid’. Dat Inspectiewetboek borduurt voort op 2 bestaande ordonnanties: eentje over de opsporing en bestraffing van misdrijven, en eentje over de milieuaansprakelijkheid. Het wetboek brengt ook eenheid in de vele sectorale sancties.

Vervuiler betaalt én herstelt

Voor zijn nieuwe wetboek laat het Brussels gewest zich leiden door 2 motto’s: “Wie schade toebrengt aan het leefmilieu wordt bestraft” en “Wie schade toebrengt aan het leefmilieu, moet die schade herstellen”. En aangezien de procedures voor het opleggen van een sanctie of een herstelmaatregel erg gelijklopend zijn, brengt de ordonnantiegever ze samen in één wetboek.

Waar Vlaanderen koos voor een depenalisering van de kleinste milieuovertredingen, gekoppeld aan een snelle administratieve sanctie, blijft Brussel trouw aan het principe dat élk milieumisdrijf wordt voorgedragen voor een strafrechtelijke vervolging. De procureur beschikt over een termijn van 6 maanden om te beslissen of hij de strafrechtelijke procedure al dan niet opstart. Pas als de procureur beslist om niet te vervolgen of de beslissingstermijn verstrijkt zonder beslissing, kan een administratieve boete opgelegd worden.

Betaling ervan brengt het verval van de strafvordering met zich mee. Vandaar dat het wetboek het telkens heeft over alternatieve administratieve geldboetes, als alternatief voor een strafvervolging.

Meer onderzoeksmiddelen

Het Inspectiewetboek geeft de ambtenaren van Leefmilieu Brussel, van Net Brussel (Gewestelijk Agentschap voor Netheid), van het Ministerie van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, en van de gemeenten meer onderzoeksmiddelen.

Zij mogen privéwoningen betreden bij een ernstige bedreiging van het milieu en hoeven niet langer te wachten tot er effectief sprake is van een ernstige verontreiniging. Zij mogen de identiteit van de aanwezige personen controleren. Zij mogen personen ondervragen. En zij mogen audiovisuele opnames maken. De inspecteurs krijgen ook meer mogelijkheden om een beroep te doen op de deskundigheid van externe experts en erkende labo’s. Bijvoorbeeld om rivieren of riolen te laten inspecteren met een camera of om een gespecialiseerd onderzoek te voeren, bv. naar geurhinder.

De informatie die zo wordt ingezameld, blijft echter ‘binnen de eigen muren’. Het wetboek bevat geen bepaling die toelaat om de ingezamelde gegevens te delen met andere besturen of met de politie.

Zelfde sancties in alle deeldomeinen van het milieurecht

Terzelfder tijd worden alle specifieke sancties uit de sectorwetgeving geschrapt. Voortaan verwijzen het Boswetboek (in zijn Brusselse versie), het Veldwetboek (wat Brussel betreft), de Milieuvergunningsordonnantie, de Ordonnantie op het Papierafval, de Bodemsaneringsordonnantie, enz. allemaal naar het nieuwe wetboek, wanneer het op inspectie en bestraffing aankomt.

De sancties in de sectorale wetten en ordonnanties lopen momenteel sterk uiteen. Elke wettekst heeft zijn eigen onderzoeksmiddelen en dwangmaatregelen, zijn eigen termijnen, zijn eigen procedures en zijn eigen sancties. Zo staat op een overschrijding van de geluidsnormen momenteel een penale boete van 10 euro, maar voor een bodemverontreiniging bedraagt die boete 10 miljoen euro. Het belemmeren van het toezicht wordt in de Ordonnantie op de Geluidshinder bestraft met een geldboete van 0,25 tot 72 euro, maar in het Samenwerkingsakkoord op het Verpakkingsafval is dat een geldboete van 100 euro tot 1 miljoen euro…

Het wetboek voert nu een uniform regime in op het vlak van bevoegde ambtenaren, termijnen, monsternemingen, analyses, processen-verbaal… en sancties. De rechter zal voortaan kunnen kiezen tussen een gevangenisstraf van 8 dagen tot 24 maanden, en een geldboete van 50 euro tot 100.000 euro, of een combinatie van beide. Het wetboek introduceert bovendien het begrip ‘verzwarende omstandigheid’ in het milieustrafrecht. Het gaat om misdrijven waardoor de dood van personen of een ernstig letsel aan personen wordt toegebracht, of waardoor aanzienlijke schade wordt toegebracht aan de kwaliteit van de lucht, grond, het water, dieren of planten, of aan habitat binnen een Natura 2000-gebied. Het wetboek geeft de rechter ook de mogelijkheid om in de plaats van geldboetes of gevangenisstraffen, een alternatieve straf (‘werkstraf’) op te leggen, zoals het uitvoeren van een werk van algemeen nut of het verplicht volgen van een cursus milieubeheer.

De administratieve boetes zullen schommelen tussen 50 en 62.500 euro. Zij kunnen voortaan verminderd worden tot onder het wettelijke minimum wegens verzachtende omstandigheden, en kunnen gecombineerd worden met een bevel tot stopzetting van het misdrijf binnen een bepaalde termijn, op straffe van betaling van een dwangsom.

Voor overtredingen op de Reach-reglementering of op de regels op de bodemsanering blijven er echter strengere straffen bestaan. Dat is omdat de financiële belangen daar veel groter zijn.

En dan zijn er ook nog enkele formele aanpassingen: zo worden alle termijnen voortaan uitgedrukt in werkdagen – dat is zonder zaterdag-, zon- of feestdagen – in plaats van in kalenderdagen.

Preventie voor alles

In haar toelichting bij het nieuwe wetboek vraagt ontslagnemend Brussels minister van Leefmilieu, Evelyne Huytebroeck, ook aandacht voor wat er niet verandert. Dat zijn de regels op de preventie. Vooraleer over te gaan tot bestraffing, stuurt Leefmilieu Brussel eerst een waarschuwing naar de overtreder, vervolgens een ingebrekestelling, en daarna een tweede ingebrekestelling, en het is pas als al die stappen tot niets leiden dat het agentschap een proces-verbaal zal opstellen en dat het dossier zal doorgestuurd worden naar het parket, dat dan al dan niet kan vervolgen, waarna er nog een administratieve sanctie kan volgen.

Preventie loont, want van de 1.300 milieumisdrijven die elk jaar worden vastgesteld in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, leiden er volgens de minister maar een 65-tal tot een proces-verbaal.

Ook voor inbreuken op het dierenwelzijn

Het nieuwe Inspectiewetboek is van toepassing op dezelfde verordeningen, wetten en ordonnanties als zijn voorgangers. Het wetboek regelt echter ook de opvolging van inbreuken:

  • op de Wet op het Dierenwelzijn, die met de Zesde Staatshervorming overkomt naar de gewesten;
  • op het Veldwetboek, die in de Inspectieordonnantie vergeten was; en
  • op elke andere wet of ordonnantie die uitdrukkelijk naar het nieuwe wetboek verwijst.

De EPB-ordonnantie (op de energieprestaties en het binnenklimaat van gebouwen) verdwijnt uit het toepassingsgebied, omdat die sinds kort onder het BWLKE, het Brussels Wetboek van Lucht, Klimaat en Energiebeheer, valt.

Brussel maakt het sanctieregime van het nieuwe Inspectiewetboek ook van toepassing op enkele recente Europese verordeningen. De regering krijgt bovendien de bevoegdheid om die ‘Europese’ lijst geregeld bij te werken.

Dading voor vliegtuiglawaai

Tot slot maakt het Brussels gewest van de gelegenheid gebruik om een systeem van minnelijke schikking in te voeren voor de vele geschillen inzake vliegtuiglawaai die momenteel langs juridische weg worden uitgevochten. De dadingsregeling kan ingeroepen worden voor alle administratieve boetes die vóór 7 december 2011 werden opgelegd. Op die manier zal het gewest een gedeelte van de betwiste sommen kunnen recupereren, terwijl er terzelfder tijd een einde wordt gemaakt aan de dure gerechtelijke procedures.

Pas vanaf 1 januari 2015

De ordonnantie die het nieuwe Inspectiewetboek invoert, vervangt de onderzoeks- en strafbepalingen uit een 15-tal sectorale wetten en ordonnanties door verwijzingen naar het nieuwe Inspectiewetboek. Het wetboek zelf en de aanpassingen in de wetten en ordonnanties inzake de deeldomeinen van het milieurecht, treden in werking op 1 januari 2015. Er zijn wel enkele uitzonderingen op die regel.

De Brusselse regering krijgt in de huidige ordonnantie overigens de bevoegdheid om de bepalingen van het nieuwe wetboek op te nemen in een ‘Brussels Milieuwetboek’. Wordt vervolgd.

Structuur van het nieuwe Inspectiewetboek

Ter afronding geven wij u nog even de inhoudstafel van het nieuwe ‘Wetboek van inspectie, preventie, vaststelling en bestraffing van milieumisdrijven en milieuaansprakelijkheid’.

Titel I. Algemene bepalingen (art. 1-4)

Titel II. Inspectie, preventie, vaststelling van de misdrijven en milieuaansprakelijkheidHoofdstuk 1. Bevoegde instanties — Afdeling 1. De personeelsleden belast met het toezicht (art. 5-7) — Afdeling 2. Bevoegde instantie inzake milieuaansprakelijkheid (art. 8) Hoofdstuk 2. Inspectie — Afdeling 1. Algemene bepalingen (art. 9-12) — Afdeling 2. Metingen van verontreiniging (art. 13-15) — Afdeling 3. Monsternemingen (art. 16-19) Hoofdstuk 3. Preventie, vaststelling van de misdrijven en milieuaansprakelijkheid — Afdeling 1. Preventie (art. 20-22) — Afdeling 2. Vaststelling van de misdrijven (art. 23)— Afdeling 3. Milieuaansprakelijkheid— — Onderafdeling 1. Preventieve maatregelen (art. 24)— — Onderafdeling 2. Herstelmaatregelen (art. 25) — — Onderafdeling 3. Preventie- en herstelkosten (art. 26-28)— — Onderafdeling 4. Vordering van maatregelen en rechtsmiddelen (art. 29) — — Onderafdeling 5. Intergewestelijke en internationale samenwerking (art. 30)

Titel III. Misdrijven en strafsanctiesHoofdstuk 1. Misdrijven (art. 31) Hoofdstuk 2. Verzwarende omstandigheden (art. 32) Hoofdstuk 3. Recidive (art. 33)

Titel IV. Door de rechter opgelegde maatregelen (art. 34-41)

Titel V. Alternatieve administratieve geldboetes (art. 42-53)

Titel VI. Overgangsbepalingen (art. 54)

Titel VII. Slotbepalingen (art. 55-58)

BijlagenBijlage 1. Evaluatiecriteria bedoeld in artikel 4, 1° Bijlage 2. Herstel van milieuschade Bijlage 3. Activiteiten bedoeld in artikel 57, §1

Bron:Ordonnantie van 8 mei 2014 tot wijziging van de ordonnantie van 25 maart 1999 betreffende de opsporing, de vaststelling, de vervolging en de bestraffing van misdrijven inzake leefmilieu alsook andere wetgevingen inzake milieu, en tot instelling van een Wetboek van inspectie, preventie, vaststelling en bestraffing van milieumisdrijven, en milieuaansprakelijkheid, BS 18 juni 2014.
Zie ook:
  • Ordonnantie van 25 maart 1999 betreffende de opsporing, de vaststelling, de vervolging en de bestraffing van misdrijven inzake leefmilieu, BS 24 juni 1999.
  • Ordonnantie van 13 november 2008 betreffende milieuaansprakelijkheid met betrekking tot het voorkomen en herstellen van milieuschade, BS 14 november 2008.

Carine Govaert

Ordonnantie tot wijziging van de ordonnantie van 25 maart 1999 betreffende de opsporing, de vaststelling, de vervolging en de bestraffing van misdrijven inzake leefmilieu alsook andere wetgevingen inzake milieu, en tot instelling van een Wetboek van inspectie, preventie, vaststelling en bestraffing van milieumisdrijven, en milieuaansprakelijkheid

Afkondigingsdatum : 08/05/2014
Publicatiedatum : 18/06/2014

Gepubliceerd op 26-06-2014

  140