De familie in het straf- en strafprocesrecht

Gaëlle Marlier analyseert grondig de plaats van de familie in zowel het strafrecht als het strafprocesrecht. Ze gaat in op zowel intrafamiliale als extrafamiliale misdrijven. Naar aanleiding van de commerciële uitgave van haar doctoraatsstudie in boekvorm gaf ze een geschreven interview. Dit interview kunt u hier lezen.

Gepubliceerd op 21-08-2018

Wat is de opzet van dit boek?

Het boek geeft een volledig overzicht van de plaats van de familie in zowel het strafrecht als het strafprocesrecht. Ik ga diepgaand in op de huidige stand van zaken en heb daarbij oog voor de mogelijke leemtes en incoherenties in de huidige wetgeving. Een bijzondere aandacht gaat naar de verplichtingen die voortvloeien uit het EVRM evenals naar de andere internationale verplichtingen. Naast een diepgaande studie van de huidige stand van zaken, stel ik ook verschillende concrete wetswijzigingen voor.

Doorheen het doctoraat wordt een onderscheid gemaakt tussen loyauteitsconflicten bij intrafamiliale misdrijven (IFM) enerzijds en bij extrafamiliale misdrijven (EFM) anderzijds. Wat is het verschil tussen beide begrippen?

Familiale (de)loyauteit doet zich zowel voor bij intrafamiliale als bij extrafamiliale misdrijven. Bij intrafamiliale misdrijven pleegt een familielid een misdrijf ten nadele van een ander familielid en bevinden dader en slachtoffer zich dus binnen dezelfde familie. De dader handelt daarbij deloyaal ten opzichte van andere familieleden. Hoe moet de wetgever daarmee omgaan? Extrafamiliale misdrijven confronteren een familielid met een ander familielid dat misdrijven heeft gepleegd (of wil plegen) buiten de familie en waarvan dus een derde het slachtoffer is of zal worden. De vraag rijst hoe de strafwetgever het bijhorend loyauteitsconflict bij dit eerste familielid moet behandelen. Hoe moeten we omgaan met delictstypische gedragingen gesteld door dit familielid uit loyauteit ten aanzien van hun (delinquent) familielid of met hun eventuele weigering om mee te werken aan het onderzoek?

Heeft de wetgever vandaag dan geen duidelijk standpunt tegenover IFM en EFM?

Het staat buiten kuif dat de overheid thans optreedt tegen (bepaalde vormen van) intrafamiliaal geweld. Verschillende specifieke misdrijven hebben tot doel verwaarlozing en mishandeling binnen het gezin aan te pakken. Ook verzwaart de wetgever de straffen bij verschillende misdrijven als ze worden gepleegd binnen het gezin. Deze extra aandacht krijgt de familie echter niet bij alle misdrijven. In bepaalde gevallen biedt het strafrecht bovendien geen enkele bescherming, bijvoorbeeld bij vermogensdelicten. Wat het respect van het strafrecht voor de loyauteitsbanden bij EFM betreft, stellen we vast dat de wetgever over de beschermwaardigheid geen duidelijke visie heeft. Sommige verschoningsgronden zijn ondertussen afgeschaft, andere blijven voortbestaan, ondanks verschillende wetgevende pogingen om ze af te schaffen. Incoherente en selectieve wetgeving is het resultaat.

Is de familie vandaag nog steeds beschermwaardig?

Uit het onderzoek blijkt dat de familie nog steeds beschermwaardig is en een aparte strafrechtelijke behandeling verantwoord is. Ondanks de huidige variatie aan gezinsvormen, blijkt het (kern)gezin nog steeds belangrijke functies te vervullen. Gezinsleden zijn ook vandaag nog steeds gehouden tot verantwoordelijkheid, loyauteit en solidariteit. Hoewel de samenstelling en de functie van de familie zijn veranderd, blijft de familie sociologisch, maar ook juridisch een hoeksteen van de samenleving. De familie is nog steeds beschermwaardig en verdient een aparte straf(proces)rechtelijke behandeling. De strafwetgever moet (tot op zekere hoogte) rekening houden met loyauteitsbanden en de daaruit volgende loyauteitsconflicten en dit zowel bij IFM als bij EFM.

  358