Koopjeszondagen: wie mag er werken op zondag?

winkelbediendeVeel handelaars openen in de eindejaarsperiode en tijdens de solden (vanaf 3 januari 2017) ook op zondag, maar kan elke zaak op zondag de deuren openen en kan er dan personeel tewerkgesteld worden? Chantal Schreurs, juridisch adviseur bij Acerta, neemt de regelgeving over arbeid op zondag onder de loep met een bijzondere focus op de tewerkstelling van werknemers.

Opening van een handelszaak op zondag

De wet van 10 november 2006 betreffende de openingsuren in handel, ambacht en dienstverlening, waarvan het toepassingsgebied hoofdzakelijk de kleinhandelaars zijn, legt een wekelijkse rustdag op van 24 uren, in principe beginnend op zondag om 5 uur (13u in specifieke gevallen) en eindigend op de volgende dag op hetzelfde uur. Het staat de handelaar echter vrij deze wekelijkse rustdag om te zetten in een andere weekdag, zolang hij deze dag minstens zes maanden aanhoudt en deze wijziging ook publiekelijk maakt.

Daarnaast kan ook de burgemeester en zijn schepencollege op vraag van één of meerdere handelaars de opening van een handelszaak op zondag toestaan, zij het voor maximum 15 zondagen per jaar.
Een handelszaak in kranten en tijdschriften, brandstof voor auto’s of bijvoorbeeld voedingswaren die ter plaatse bereid worden, kan onder elk beding de zaak op zondag openen.

Tewerkstelling van personeel op zondag

Het fiat tot opening van een handelszaak op zondag is nog geen vrijgeleide naar tewerkstelling van personeel op zondag. De arbeidswet stelt dat in beginsel tewerkstelling van werknemers op zondag verboden is. Zondag wordt gezien als de astronomische dag, van 0u tot 24u.

Aansluitend op deze verbodsbepaling geeft dezelfde arbeidswet een opsomming van personen of functies die buiten het toepassingsgebied vallen van de verbodsregels op zondagsarbeid. De tewerkstelling binnen een familieonderneming is hiervan een klassiek voorbeeld. Indien de werking van de onderneming zich gewoonlijk volledig binnen een familiale context onder uitsluitend ouderlijk gezag bevindt, dan is er geen beletsel tot zondagsarbeid.

Als zondagsarbeid1  buiten de louter familiale sfeer noodzakelijk of wenselijk is, moet de handelaar nagaan of hij beroep kan doen op een afwijkingsmogelijkheid van de initiële verbodsbepaling: dit kan vanuit de locatie van de zaak of vanuit de aard van de handelsactiviteit. In beide gevallen werd een opening gecreëerd naar arbeid op zondag zij het afgebakend door een beperking op het aantal zondagen of door een begrenzing op de zondagse arbeidsduur.

Afwijkingen op het verbod op zondagsarbeid omwille van locatie kleinhandelszaak

Een koninklijk besluit maakt het kleinhandelszaken en kapperszaken mogelijk om hun deuren te openen op zondag wanneer de zaak zich in een badplaats, luchtkuuroord of toeristisch centrum bevindt. Tewerkstelling op zondag in een badplaats of kuuroord kan zonder omwegen, personeel die aan de slag is dankzij de ligging in een toeristisch centrum is daarentegen pas mogelijk nadat de locatie bij ministerieel besluit als toeristisch centrum erkend werd.

In de drie gevallen staat de arbeidswet het toe om arbeid te verrichten op zondag in de periode tussen 1 mei en 30 september en tijdens de kerst- en paasvakantie. De zomerkoopjes vallen midden in deze periodes, maar ook als blijkt dat de kerstvakantie begin januari niet omvat, kan dit probleem opgelost worden dankzij de mogelijkheid die de arbeidswet biedt om buiten deze periodes nog gedurende 13 zondagen arbeid mogelijk te maken.

Afwijkingen op het verbod op zondagsarbeid omwille van aard handelsactiviteit

De arbeidswet maakt tewerkstelling van werknemers ook mogelijk op zondag in functie van de goederen die een kleinhandelszaak verhandelt. In 1987 werd dankzij een koninklijk besluit arbeid op zondag mogelijk voor werknemers in de distributiesector. Deze sector omvat onder meer de zelfstandige kleinhandel waaronder ook de meubelwinkels en tuincentra.

Voor drie vrij te kiezen zondagen per jaar kan een kleine zelfstandige nagaan bij zijn personeel of er een draagvlak is tot zondagsarbeid. Omwille van bijzondere en voorbijgaande omstandigheden, zoals de solden, kan een werknemer de ganse dag arbeidsprestaties leveren. Deze drie zondagen kunnen verder uitgebreid worden met nog eens drie zondagen. Deze uitbreiding veronderstelt wel dat de sector of de onderneming hiervoor een overeenkomst heeft afgesloten. Bij gebrek aan dergelijke cao zal de werkgever een individuele regeling moeten treffen met zijn werknemers. Bovendien zullen de prestaties op de drie bijkomende zondagen vergoed moeten worden aan 200%. De tewerkstelling op een zondag doet geen afbreuk aan de vereiste verplichte wekelijkse rustdag die de wet betreffende de openingsuren in handel, ambacht en dienstverlening en de arbeidswet opleggen.             

De werkgever zal ook de formaliteit moeten vervullen om ten minste 24 uren vooraf de sociale inspectie en de vakbondsafvaardiging, indien aanwezig in de onderneming, op de hoogte te brengen van de arbeid op zondag.

De meubelwinkels en tuincentra maken deel uit van de distributiesector, maar vragen een afzonderlijke bespreking inzake zondagsarbeid. Een koninklijk besluit van eind de jaren 90 maakt arbeid op zondag in deze handelszaken mogelijk gedurende maximaal 40 zondagen. Parallel aan de zelfstandige kleinhandel moeten de werknemers, vooral de gewoonlijk tewerkgestelde werknemers die voorkomen in het personeelsregister, akkoord gaan om arbeid op zondag te verrichten. De zelfstandige die zijn personeel gedurende 40 zondagen tewerk wil stellen, zal in december van het voorafgaande jaar de sociale inspectie hiervan moeten informeren.

Maximum aantal dagen arbeid op zondag: per werknemer of per werkgever?

Moet een handelaar zich houden aan het beperkt aantal zondagen waarop hij op jaarbasis zijn personeel kan tewerkstellen of rekent hij het aantal zondagen per werknemer? Bijvoorbeeld: een handelszaak met 10 werknemers in dienst, kunnen deze 10 medewerkers gedurende 6 zondagen tewerkgesteld worden of kan elke werknemer 6 zondagen werken?

Het arbeidshof van Bergen oordeelde in 2011 nog dat het aantal arbeidsdagen op zondag per werknemer diende bekeken te worden, en dat er in de onderneming op zich dus meer zondagen mogen gewerkt worden. Het Hof van Cassatie is het arbeidshof echter niet gevolgd in deze stelling. Zonder verdere motivering oordeelt deze hoogste rechtsinstantie in een arrest van 10 november 2014 dat de afwijkingen op de zondagsrust betrekking hebben op het aantal zondagen waarop de werkgever één of meer werknemers mag tewerkstellen en niet op het aantal zondagen dat een individuele werknemer mag worden tewerkgesteld.

Bron: Acerta 

__________

1 in dit artikel wordt zondagarbeid beperkt tot kleinhandelszaken met als hoofdactiviteit de verkoop van seizoensgebonden niet-consumeerbare goederen

 Temporele werkgeversflexibiliteit

Meer weten?

In het boek Temporele werkgeversflexibiliteit. Mogelijkheden en beperkingen bespreekt Sigrid Dereymaeker de belangrijkste flexibiliteitsinstrumenten die ter beschikking staan van de werkgever, zoals de verlegging van de arbeidsduurgrenzen, deeltijdse arbeid, variabele uurroosters, ... Ook de beperkingen waarmee rekening gehouden moet worden, zoals bij nachtarbeid en zondagarbeid, worden behandeld.

Meer informatie hierover kan u vinden op de webshop bij Temporele werkgeversflexibiliteit. Mogelijkheden en beperkingen.

Lees ook ons interview met de auteur.


Gepubliceerd op 14-12-2016

Berichttitel

Berichtomschrijving
  448