Corona FAQ - Overzicht sociaalrechtelijke vragen

De coronacrisis raakt iedereen. Hier kan u een overzicht vinden van enkele veelgestelde vragen. Dit overzicht wordt up-to-date gehouden en regelmatig bijgewerkt.

Gepubliceerd op 10-07-2020

Veelgestelde vragen:

Verplichte sluiting

Tijdelijke werkloosheid

Thuiswerk

Organisatie van het werk

Steunmaatregelen

Andere vragen

Meer informatie?

Over Partena Professional

partena_nieuw-logo

Partena Professional is een dienstverlener met een sterke focus op ondernemerschap en personeelsbeleid. Partena Professional ondersteunt en begeleidt starters, KMO’s en grote ondernemingen in hun administratieve processen en HR-beleid. Zij verlenen diensten in verband met de oprichting van een bedrijf, het sociaal statuut van zelfstandigen, het loon- en personeelsbeheer van werknemers en hun kinderbijslag, medische controle bij absenteïsme, opleidingen, juridisch advies en diverse types consultancy (HR, juridisch, …). Zowat 1.500 medewerkers bedienen ruim 200.000 bedrijven en zelfstandigen en realiseren een jaaromzet van 150 miljoen euro.

Welke bedrijven mogen openen?

Sinds 8 juni is de horeca opnieuw geopend. Vanaf 1 juli gaan een aantal zaken ook terug open (o.a. zwembaden, sauna's, pretparken ...). Dancings blijven tot nader bericht gesloten.

Voor de werknemers  van ondernemingen die nog niet openen, kan tijdelijke werkloosheid aangevraagd worden (zie verder).

Zie ook:

In welke bedrijven moet telewerk ingevoerd worden?

Niet-essentiële bedrijven

Vanaf 4 mei kunnen de bedrijven uit de zogenaamde niet-essentiële sectoren weer aan het werk. Al blijft telethuiswerk aanbevolen bij alle niet-essentiële ondernemingen – hoe groot of hoe klein die ook zijn – en dat ‘voor alle personeelsleden wiens functie zich daartoe leent’. Waar telethuiswerk niet wordt toegepast, geldt de anderhalvemeter-regel.

Essentiële bedrijven en diensten

Het systeem van telewerk en de regels van social distancing moeten, in de mate van het mogelijke, toegepast worden. Er is echter geen sluiting als dit niet kan.

Zie ook:

Wanneer geldt tijdelijke werkloosheid?

Alle tijdelijke werkloosheid te wijten aan het coronavirus, kan volgens de RVA beschouwd worden als tijdelijke werkloosheid wegens overmacht. Het kan hierbij bijvoorbeeld gaan om bedrijven die verplicht moeten sluiten, om niet-essentiële bedrijven waar telewerk en social distancing niet mogelijk zijn,...

Voor de werkgever geldt een vereenvoudiging van de formaliteiten tot en met 30/06/2020.

Daarnaast hebben de sociale partners in de NAR op 18 maart een cao nr. 147 gesloten over een regime van tijdelijke werkloosheid om economische redenen of overmacht voor bedienden.

Zie ook:

Wat met de geplande vakantiedagen tijdens een periode van tijdelijke werkloosheid wegens overmacht?

Tijdelijke werkloosheid is niet mogelijk op geplande vakantiedagen. Ook al heeft de werkgever voor die periode tijdelijke werkloosheid wegens overmacht ingevoerd, de werknemer is niet tijdelijk werkloos tijdens de geplande vakantiedagen. Werknemers krijgen dus geen werkloosheidsuitkering tijdens die geplande vakantiedagen, maar wel vakantiegeld. 

Zie ook:

Onder welke voorwaarden kan een werkgever een aanvullende vergoeding toekennen aan tijdelijk werkloze werknemers?

Een werkgever kan vrijwillig een aanvullende vergoeding toekennen aan tijdelijk werkloze werknemers. Die aanvullende vergoeding komt dan bovenop de werkloosheidsuitkeringen toegekend door de RVA, de bijkomende RVA-aanvulling van 5,63 euro per dag en eventueel een verplichte sectorale aanvulling (betaald door het fonds voor bestaanszekerheid of de werkgever). De werkloosheidsuitkering van de werknemer komt hierdoor niet in het gedrang.

De aanvullende werkloosheidsvergoeding is vrijgesteld van socialezekerheidsbijdragen. Wel moet de werkgever bedrijfsvoorheffing inhouden aan 15 %.

Zie ook:

Wat als een werknemer ziek wordt tijdens een periode van tijdelijke werkloosheid?

Wordt een werknemer arbeidsongeschikt tijdens een periode van tijdelijke werkloosheid, dan heeft hij of zij geen recht op gewaarborgd loon. Dat is immers geen dag van gewone activiteit voor de werknemer. De werknemer maakt dan onmiddellijk aanspraak op arbeidsongeschiktheidsuitkering.

Indien de werknemer al arbeidsongeschikt was voorafgaand aan de tijdelijke werkloosheid, dan is de werkgever slechts het gewaarborgd loon verschuldigd tot de aanvang van de tijdelijke werkloosheid wegens overmacht. Vanaf de eerste dag van de tijdelijke werkloosheid kan de werknemer aanspraak maken op een arbeidsongeschiktheidsuitkering van het ziekenfonds.

Zie ook:

Wat als een werknemer ziek wordt tijdens een periode van tijdelijke werkloosheid? (LegalWorld/SocialEye 9/04/2020)

Moet een werkgever loon betalen voor een feestdag tijdens een periode van tijdelijke werkloosheid wegens overmacht?

De werkgever is het loon voor de feestdagen verschuldigd voor de feestdagen die vallen in de periode van 14 kalenderdagen die volgt op aanvang van de tijdelijke werkloosheid wegens overmacht. Voor de feestdagen na die periode van 14 kalenderdagen heeft de werknemer recht op een werkloosheidsuitkering. Let wel, de regels zijn anders bij economische werkloosheid.

Het antwoord zal ook anders zijn bij een volledige schorsing dan bij een gedeeltelijke schorsing van de arbeidsprestaties wegens overmacht.

Zie ook:

Tijdelijke werkloosheid wegens overmacht. Wat nu met de individuele beroepsopleiding (IBO) (Vlaanderen)?

Mits de regels inzake social distancing kunnen gerespecteerd worden, is er geen reden om de IBO stop te zetten. Als het vanwege de overheidsmaatregelen niet mogelijk is om de IBO verder uit te voeren, zal deze moeten stopgezet worden.

IBO-cursisten waarvan de IBO-overeenkomst werd stopgezet ingevolge de overheidsmaatregelen ontvangen uitzonderlijk toch een premie van de VDAB. Deze premie bedraagt 70% van de premie waar zij recht op hadden op het ogenblik van de stopzetting van de IBO-overeenkomst.

Zij kunnen echter geen gebruik maken van tijdelijke werkloosheid. De RVA heeft wel bevestigd dat het mogelijk is om de werknemers die na afloop van hun IBO bij de werkgever in dienst treden onmiddellijk tijdelijk werkloos te stellen.

Zie ook: 

Aanvullende vergoeding voor tijdelijk werkloze werknemers – Wat met een loonsverhoging die in het verschiet lag?

De werkloosheidsuitkering van de RVA houdt geen rekening met geplande loonsverhogingen. De werkloosheidsuitkering neemt als berekeningsbasis het gemiddeld dagloon waarop de werknemer normaal recht had voorafgaand aan de (tijdelijke) werkloosheid.
De RSZ bevestigde dat de werkgever rekening mag houden met het hypothetisch verhoogde loon voor de berekening van de aanvulling op de werkloosheidsuitkering.

Zie ook:

Hoe de opzeggingsvergoeding berekenen bij een ontslag tijdens de periode van tijdelijke werkloosheid?

Respecteert de werkgever de opzeggingstermijn niet, dan is hij een opzeggingsvergoeding verschuldigd aan de werknemer. Die wordt berekend op basis van het lopend loon voor de opzeggingstermijn die de werkgever had moeten respecteren of voor de nog resterende opzeggingstermijn. 

Het lopend loon omvat het loon en de voordelen verworven krachtens de overeenkomst waarop de werknemer op het ogenblik van het ontslag recht heeft. De wetgever wou verhinderen dat het toekomstige loon, zoals loonsverhogingen of indexaties, in aanmerking wordt genomen.

Het bedrag van de opzeggingsvergoeding wordt berekend met inachtneming van het loon waarop de werknemer aanspraak heeft op grond van de arbeidsovereenkomst waardoor hij is gebonden op de dag van het ontslag. Bijgevolg moet de opzeggingsvergoeding worden gebaseerd op het normale loon van de periode voorafgaand aan de schorsing van de arbeidsovereenkomst.

Zie ook:

Wat zijn de gevolgen van een beëindiging van de arbeidsovereenkomst tijdens een periode van tijdelijke werkloosheid?

Ook tijdens de schorsing van de arbeidsovereenkomst kunnen werkgever en werknemer de arbeidsovereenkomst opzeggen. De gevolgen van de opzegging verschillen afhankelijk van de schorsingsgrond. Bij economische werkloosheid zijn de regels anders dan bij tijdelijke werkloosheid wegens overmacht. Het antwoord is ook afhankelijk van wie de overeenkomst beëindigt.

Zie ook: 

Tijdelijke werkloosheid: welke impact heeft ze op de aanvullende pensioenen?

Tijdelijke werkloosheid (wegens overmacht of economische redenen) als gevolg van de coronacrisis werpt heel wat vragen op over de aanvullende pensioenen, o.a. blijft de tijdelijk werkloze werknemer aanvullende pensioenrechten opbouwen en de (werkgevers- en persoonlijke) premies of bijdragen betalen? Zo ja, op welke bezoldiging baseert men zich om deze te berekenen?

Zie ook: 

Is er nog recht op maaltijdcheques?

In de huidige stand van de wetgeving zijn maaltijdcheques alleen vrijgesteld van bijdragen als ze toegekend worden voor dagen waarop er effectieve arbeidsprestaties worden geleverd. Daarom kunnen maaltijdcheques niet worden toegekend voor:

  • dagen van tijdelijke werkloosheid;
  • dagen waarop de werknemer is vrijgesteld van prestaties.

Zie ook:

Tellen dagen van tijdelijke werkloosheid mee voor vakantie?

De dagen waarop een werknemer tijdelijk werkloos is door overmacht tellen normaal gezien niet mee voor de berekening van het vakantiegeld en de vakantieduur. Maar de regering maakt voor een beperkte periode een uitzondering voor tijdelijke werkloosheid omwille van het coronavirus.

Zie ook:

Welke formaliteiten naleven voor telethuiswerk?

COVID-19 creëert een situatie van overmacht

In situaties van overmacht kan telethuiswerk makkelijk worden ingevoerd via het occasioneel telewerk. Tegelijk is het eenvoudiger om occasioneel telewerk in te voeren dan structureel telewerk.

Zie ook:

Welke onkostenvergoeding kan een werkgever toekennen aan telethuiswerkers?

Een werkgever moet (tenzij anders overeengekomen) de telethuiswerker alle hulpmiddelen ter beschikking stellen die nodig zijn voor de uitvoering van het werk. Die verplichting geldt ten aanzien van elke werknemer, ook ten aanzien van de werknemer die structureel telewerkt. Kan of wil de werkgever geen materiële hulpmiddelen ter beschikking stellen, dan staat hij in voor de financiering ervan. Vandaar ook het begrip “kosten eigen aan de werkgever”.

Maak een onderscheid tussen de terugbetaling van werkelijke kosten en de toekenning van een forfaitaire kostenvergoeding.

Zie ook:

Moet de werkgever nog een verplaatsingsvergoeding toekennen aan werknemers die steeds thuis werken?

De werkgever is geen woon-werkvergoeding verschuldigd voor de dagen dat de werknemer van thuis uit werkt. Er is die dag helemaal geen woon-werkverplaatsing. De werknemer heeft dus geen verplaatsingskosten. Het is dan ook logisch dat de werkgever deze onkosten niet vergoed.

Dat betekent niet dat de werkgever nooit een verplaatsingsvergoeding is verschuldigd. 

Zie ook:

Kan de werkgever telethuiswerk verplichten?

Bij alle niet-essentiële bedrijven is telethuiswerk sinds 4 mei niet langer verplicht, maar wel aanbevolen. Ook essentiële bedrijven wordt aangeraden om telethuiswerk toe te passen in de mate van het mogelijke. 

Zie ook:

Wat is de impact van thuiswerk op grensarbeiders?

De bevoegde autoriteiten van België en Nederland hebben een overeenkomst gesloten die duidelijkheid verschaft over de situatie van de grensarbeiders in de context van de Covid-19 gezondheidscrisis. De overeenkomst bepaalt dat werknemers die ten gevolge van de COVID-19 gezondheidscrisis van thuis uit werken belastbaar kunnen blijven in de Staat waar ze, vóór het uitbreken van de crisis, hun beroepsactiviteit uitoefenden. Ook met andere landen werden dergelijke verdragen afgesloten. 

Zie ook:

Kan een werkgever werknemers verplichten om vakantie te nemen?

Een werkgever kan werknemers niet zomaar verplichten om vakantie te nemen op een tijdstip dat hem goed uitkomt. Er moet rekening gehouden worden met specifieke afspraken op sectorniveau en op ondernemingsniveau.
Gezien de uitzonderlijke situatie waarin we ons bevinden, kunnen de werkgevers bepaalde aanbevelingen doen over het opnemen van vakantie tijdens de quarantaineperiode.

Zie ook:

Kan een werknemer geplande vakantiedagen annuleren?

Een werknemer kan niet zomaar de geplande vakantiedagen annuleren of verplaatsen. De werknemer kan de gemaakte afspraken niet zomaar wijzigen. Om de vakantiedagen te annuleren of te verplaatsen heeft de werknemer het akkoord van de werkgever nodig.

Zie ook:

Hoe een overeenkomst met een werknemer efficiënt van op afstand ondertekenen?

De elektronische arbeidsovereenkomst is de oplossing om efficiënt de afspraken tussen werkgever en werknemer vast te leggen in een schriftelijke overeenkomst. Een arbeidsovereenkomst ondertekend met behulp van een elektronische handtekening die wordt gecreëerd door de elektronische identiteitskaart wordt namelijk gelijkgesteld met een papieren arbeidsovereenkomst ondertekend door middel van een handgeschreven handtekening.

Zie ook:

Preventiemaatregelen: wat met de privacy van werknemers?

Een werkgever heeft de plicht om ervoor te zorgen dat werknemers kunnen werken in behoorlijke omstandigheden met betrekking tot hun veiligheid en gezondheid (Arbeidsovereenkomstenwet, art. 20, 2°). Een werkgever kan heel wat preventiemaatregelen nemen. Wanneer die preventiemaatregelen maken dat de werkgever persoonsgegevens verwerkt, met name de gezondheidsgegevens van werknemers, moet ook de Algemene Verordening Gegevensbescherming (GDPR)  worden nageleefd.

De Belgische Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA) spreekt zich ook uit over een aantal concrete situaties.

Zie ook:

Kunnen jobstudenten extra ingezet worden?

Om het mogelijk te maken jobstudenten in te zetten om de door de coronacrisis verhoogde werkdruk in sectoren zoals de voeding te helpen verlichten, heeft de regering beslist om de uren die een student presteert tijdens het 2e kwartaal 2020, niet mee te laten tellen voor het contingent van 475 uren per jaar. De RSZ heeft dit bevestigd in haar administratieve instructies.
Zie ook:

Wanneer kan extra ouderschapsverlof of tijdskrediet opgenomen worden?

De combinatie werk-privéleven is niet gemakkelijk voor thuiswerkende ouders met schoolgaande kinderen tijdens de coronacrisis. Het corona-ouderschapsverlof geeft ouders de mogelijkheid om extra verlof op te nemen en zo voor hun kinderen te zorgen. 

Zie ook:

Bedrijven in herstructurering of in moeilijkheden kunnen in bepaalde gevallen ook een corona-tijdskrediet voorstellen aan hun werknemers. In bepaalde gevallen kan ook beroep gedaan worden op de corona-landingsbaan.

Zie ook: 

Welke extra maatregelen zijn er in ‘kritieke’ en ‘vitale’ sectoren?

De federale regering wil ervoor zorgen dat er voldoende werknemers aanwezig zijn om de kritieke sectoren in ons land draaiende te houden. Dat zijn de sectoren die worden opgelijst in het meest recente ministerieel besluit houdende dringende maatregelen om de verspreiding van het coronavirus COVID-19 te beperken. Voor een selectie van kritieke sectoren – de zogenaamde vitale sectoren – gelden er nog meer uitzonderingen.

Zij mogen bijvoorbeeld meer overuren presteren, opeenvolgende overeenkomsten van bepaalde tijd sluiten, en het gezelschap krijgen van asielzoekers, collega’s uit andere sectoren en collega’s met een studentencontract.

Zie ook:

Welke maatregelen moeten ondernemingen nemen bij de heropstart?

De overheid heeft samen met sociale partners een generieke gids opgemaakt die ondernemingen een houvast moet bieden bij de stapsgewijze heropbouw van de economische activiteiten. Op die manier kunnen bedrijven er alles aan doen om een nieuwe golf van coronabesmettingen te helpen voorkomen. Er zijn ook al enkele sectorgidsen beschikbaar.

Zie ook:

Kan een werkgever zijn werknemers verplichten om te komen werken?

Telethuiswerk is in de praktijk de regel geworden. Daar komt nu opnieuw voorzichtig verandering in. Kan de werkgever de werknemer dan verplichten om naar de onderneming te komen, en dus niet langer (alleen) van thuis uit te telewerken?

Zie ook:

Welke steunmaatregelen zijn er voor bedrijven en zelfstandigen?

Zowel op federaal als op regionaal niveau werden maatregelen genomen om werkgevers, werknemers en zelfstandigen te helpen om de moeilijke periode van de corona-epidemie te overbruggen.

Zo is er sprake van uitstel van betaling van RSZ-bijdragen, afbetalingsplannen, een uitbreiding van de hinderpremie, het overbruggingsrecht voor zelfstandigen en de crisiswaarborg,… . 

Algemene maatregelen:

Uitstel van betaling:

Overbruggingsrecht:

Ondernemingen in herstructurering of in moeilijkheden:

Vlaamse maatregelen:

Brusselse maatregelen:

Wat is de impact op pensioenen?

Gepensioneerde verplegers, dokters, gezondheidsmedewerkers en andere beroepen die worden opgeroepen in de strijd tegen het coronavirus mogen tijdens de coronacrisis onbeperkt bijverdienen boven op hun pensioen. De wetgever zorgt ervoor dat deze beroepsinkomsten – tijdelijk - niet meetellen voor de cumulatieregels voor bijverdienen. En neemt hij maatregelen om de impact van corona te beperken op het pensioen van bijklussende gepensioneerden die tijdelijk werkloos zijn gevallen en gepensioneerden die een vervangingsinkomen of financiële compensatie ontvangen. Tijdens de crisisperiode zullen deze uitkeringen en vergoedingen geen invloed hebben op de uitbetaling van de pensioenen. De maatregelen gelden (voorlopig) tot eind augustus 2020.

Zie ook:

Is grensoverschrijdende tewerkstelling nog mogelijk?

Ja. Frankrijk eist een attest als bewijs dat het nodig is om de grens over te steken.

De FOD WASO stelt enkele modellen ter beschikking:

Daarnaast verduidelijkte Europa dat, zo lang de buitengrenzen gesloten zijn, reizigers met een essentiële functie of behoefte zoals gezondheidswerkers, beroepskrachten uit de ouderenzorg, gezondheidsonderzoekers, grensarbeiders en transporteurs van essentiële goederen de EU nog binnen mogen.

Zie ook:

Wat is de impact van COVID-19 op de loonbonus cao 90?

Wat met de loonbonus cao 90 wanneer het onmogelijk wordt om de vooropgestelde doelstellingen te halen? En stel dat de doelstellingen toch worden gehaald, op welk bedrag heeft de werknemer die tijdelijk werkloos was dan recht?

De deadline voor een loonbonusplan met een referteperiode van een volledig kalenderjaar blijft eind april 2020. Wel voorziet de FOD WASO wat meer flexibiliteit bij de inspraakprocedure voor de werknemers. Het register in de onderneming kan tijdelijk worden vervangen door een procedure via e-mail.

Zie ook:

Wat zijn de regels voor het nieuwe 'quarantainegetuigschrift'?

Artsen kunnen voortaan het quarantainegetuigschrift gebruiken. Dat getuigschrift wordt afgeleverd aan werknemers die arbeidsgeschikt zijn, maar zich niet naar hun werkplek kunnen begeven om redenen die verband houden met COVID-19. Dit heeft gevolgen op de verloning.

Zie ook:

  6156