Verzelfstandiging van OCMW's

Brecht WarnezLuc VermeirenNaar aanleiding van de verschijning van het boek 'OCMW-verzelfstandiging' gaven twee van de editors, Brecht Warnez en Luc Vermeiren, een interview. In dit boek komen alle aspecten van de verzelfstandiging aan bod. Ook de oprichting en de werking van de verzelfstandigde organen worden stap voor stap toegelicht.

Waarom was er nood aan dit boek?

BRECHT – Door de steeds groeiende budgettaire druk op de gemeenten en OCMW’s en de steeds ruimere dienstverlening ontstond de laatste twee decennia op het werkveld een spontane drang naar verzelfstandiging en samenwerking tussen het OCMW en eventuele externe private of publieke partners. Stap voor stap is de regelgever mee geëvolueerd in het verzelfstandigingsverhaal dat er één is van vallen en opstaan. Een typerend voorbeeld hiervan is misschien wel de case van het OCMW-rusthuis te Wingene waar de OCMW-raad al in 1997 de formele beslissing nam om doorgedreven samen te werken met het private rusthuis ‘vzw RVT Sint-Anna’ om op termijn te kunnen overgaan tot één gezamenlijk woonzorgcentrum. Het gebrek aan een passend wetgevend kader en de bijhorende procedureslagen bij de Raad van State hebben ertoe geleid dat pas in het najaar van 2016 de eerste bewoners hun intrek zullen kunnen nemen in het nieuwe, verzelfstandigd rusthuis in Wingene.

Is de thematiek dan zo’n onontgonnen terrein in de bestuurspraktijk?

LUC – Soms. De lokale besturen en bestuurders vinden in hun zoektocht naar efficiëntie weliswaar steeds meer hun weg naar de verzelfstandigingsinstrumenten. Toch is het bijvoorbeeld nog weinig bekend dat er naast de vzw, de stichting en de mutualiteit zoiets bestaat als de sui-generisrechtsvorm “OCMW-vereniging van Titel I van hoofdstuk VIII van het OCMW-decreet” met een publiekrechtelijk karakter. Ze zijn nochtans alomtegenwoordig: het AZ St-Jan in Brugge, sociale verhuurkantoren, Welzijnzorg Kempen… Ook de relatie met andere wetgeving is vaak onbekend gebied. Zo wordt in het raam van de btw-regelgeving deze publiekrechtelijke OCMW-vereniging niet als overheid beschouwd hoewel zij statutair personeel kan aanstellen en onderworpen is aan administratief toezicht.

Biedt dit boek dan wel een antwoord op die juridische twist- en knelpunten?

BRECHT – Ik denk dat het boek alvast op dat punt een meerwaarde vormt. De huidige literatuur bleef beperkt tot enkele tijdschriftartikelen en een dun hoofdstuk in werken die handelen over het OCMW als geheel of over samenwerking in het algemeen. In dit laatste geval lag meestal de nadruk op de organisatorische of managementaspecten. Bovendien is het boek tot stand gekomen door auteurs samen te brengen die beslagen zijn in zeer verschillende vakgebieden. Hierdoor is een breed standaardwerk tot stand gekomen dat niet enkel thuis hoort in het vakgebied publiekrecht of gemeenterecht.


OCMW-verzelfstandigingWaarom nu dit boek?

LUC – Er zijn de laatste drie jaren twee grote bewegingen op gang gekomen rond de OCMW’s. De ene drijft het OCMW in de richting van de gemeente onder de vorm van synergie tot en met inkanteling. De andere zorgt ervoor dat meerdere OCMW’s bepaalde activiteiten of instellingen samenbrengen of dat een OCMW voor zichzelf een activiteit afzondert om deze los van die steeds innigere verstrengeling met de gemeente te beheren. Het boek ‘OCMW-verzelfstandiging’ behandelt die verschillende mogelijkheden op een ogenblik dat de betrokken actoren op het terrein hun keuze voor het éne en/of het andere aan het maken zijn. Verschillende auteurs informeren hen over de randvoorwaarden en de best passende oplossingen.

Zal de ‘fusie’ of ‘integratie’ van de OCMW’s en de gemeenten, zoals door het Vlaams regeerakkoord wordt vooropgesteld, geen einde maken aan de besproken OCMW-verzelfstandigingsvormen?

BRECHT – Absoluut niet. Integendeel, ook nadat de OCMW’s in de gemeenten zullen zijn ingekanteld, zal er een behoefte blijven aan bovengemeentelijke samenwerkingsverbanden in de sociale sector of aan externe organisatiestructuren die buiten de gemeentelijke rechtspersoon worden gesitueerd. De OCMW-verzelfstandiging zal een antwoord blijven bieden aan de nood aan samenwerkingsstructuren met andere partners, met gelijkgestemde doelstellingen en structuur en met een doorgedreven vakkennis, zoals een ziekenhuis of een woonzorgcentrum. Het lijkt er bovendien sterk op dat het plan-Homans geen revolutie zal teweegbrengen in het juridisch kader rond deze OCMW-verzelfstandigingsvormen maar dat eerder de bestaande structuren zullen worden overgenomen in een gecoördineerd decreet voor de lokale besturen.

De in het boek aangereikte instrumenten blijven dus voor OCMW-bestuurders een onmisbare tool?

LUC – Zeker en vast. De decretale bepalingen rond samenwerking van een OCMW met andere organisaties of met de gemeente blijven interessante mogelijkheden bieden die een alternatief kunnen zijn voor bijvoorbeeld een overheidsopdracht, een subsidie of detachering van personeel. Met dit boek proberen we de OCMW’s en hun partners dan ook aan te geven welke vorm van OCMW-vereniging het best beantwoordt aan de behoefte op het terrein.




Bron: X, OCMW-verzelfstandiging, Mechelen, Wolters Kluwer, 2016, 412 p.

Klik hier voor meer informatie over het boek 'OCMW-verzelfstandiging'. 

Op Jura vindt u meer rechtsleer over OCMW's.


Gepubliceerd op 11-05-2016

  209