WK voetbal en merchandising

PHOTONEWS_10472202-002 marketing rode duivels.jpgNaar aanleiding van het WK voetbal in Brazilië, treedt de Koninklijke Belgische Voetbalbond (KBVB) streng op tegen bedrijven of organisaties die verwijzen naar de Rode Duivels zonder dat zij een officiële sponsor zijn. De FIFA doet hetzelfde met praktijken waarbij allusie wordt gemaakt op het WK voetbal. Sommige bedrijven hanteren een marketingstrategie, waarbij zij zichzelf associëren met een evenement en daaruit voordeel halen, zonder enig sponsorgeld te betalen (ook wel ambush marketing genoemd). Hoe ver kunnen bedrijven daarin gaan? (uit De Juristenkrant)

Tom De Coster

De KBVB en de FIFA hebben richtlijnen uitgevaardigd over wat voor hen al dan niet toelaatbaar is, maar zulke richtlijnen hebben geen bindende kracht tegenover derden. In bepaalde landen is de FIFA erin geslaagd bijzondere wetgeving af te dwingen die daarop gebaseerd is, maar dat is in België tot op vandaag nog niet het geval.

Zowel de KBVB als de FIFA doen in de eerste plaats vaak beroep op hun merkenportfolio. De KBVB heeft onder meer merkenrechten op het KBVB-embleem, de Belgische drietand met vermelding Belgian Red Devils of De Duivel Uitdagingen en de woordtekens Red Devils , Diables Rouges en Rode Duivels , en dat voor waren zoals drukwerken (klasse 16), kleding (klasse 25), spellen (klasse 28) en diensten zoals het organiseren van sportieve manifestaties (klasse 41). De FIFA heeft onder meer merkenrechten op de FIFA-logo s, -mascotte en -trofee en de woordtekens FIFA , FIFA World Cup , World Cup , World Cup 2014 , WK , WK 2014 en Brazil 2014 en dat voor waren en diensten in een groot aantal klassen. Soms kan er een probleem rijzen op het niveau van het onderscheidend vermogen van die merken (zoals voor World Cup en WK ). Bedrijven moeten erover waken geen inbreuk te plegen op de geldige merkenrechten door bijvoorbeeld een identiek teken te gebruiken voor dezelfde waren of diensten of een identiek of gelijkaardig teken voor dezelfde of soortgelijke waren of diensten bij verwarringsgevaar. Aangezien sommige van die merken ook bekend zijn (zoals Rode Duivels ) moeten bedrijven er bovendien ook voor opletten dat zij geen ongerechtvaardigd voordeel trekken uit of afbreuk doen aan het onderscheidend vermogen of de reputatie van die merken door een identiek of gelijkaardig teken te gebruiken, zelfs als de aangeboden waren of diensten verschillend zijn (artikel 2.20 Benelux-verdrag over intellectuele eigendom ( BVIE ) en artikel 9 verordening nr. 207/2009 over het gemeenschapsmerk ( gemeenschapsmerkenverordening )).

Noch de KBVB, noch de FIFA, kan evenwel exclusieve rechten laten gelden op de Belgische of Braziliaanse vlag. Dat volgt uit artikel 6ter van het verdrag van Parijs tot bescherming van de industriële eigendom (dat rechtstreekse werking heeft overeenkomstig onder meer artikel 4.7 en 4.8 van het BVIE) dat zegt dat er in principe geen merkenrechtelijke bescherming kan rusten op tekens die geheel of gedeeltelijk bestaan uit vlaggen, wapens, andere staatsemblemen of officiële controle- en waarborgtekens en -stempels van de verdragsstaten (waaronder ook België en Brazilië). Op basis daarvan lijkt het erop dat de geldigheid van het als merk ingeschreven KBVB-embleem ter discussie kan worden gesteld.

Verder kunnen logo s, symbolen, andere figuratieve elementen, hymnes, andere evenementliederen, beeldjes, mascottes, gadgets, kledij of ander wedstrijdmateriaal beschermd zijn door het auteursrecht. Dat is minder evident voor kortere (vaak beschrijvende) evenementnamen zoals bijvoorbeeld 'Wereldbeker', die vaak het vereiste originaliteitskarakter zullen ontberen.

Wat ambush marketing betreft, wordt ook vaak beroep gedaan op de oneerlijke marktpraktijkenwetgeving (vervat in boek VI van het nieuwe wetboek economisch recht dat op 31 mei 2014 in werking trad). Zo mag er geen valse indruk worden gewekt dat enige goedkeuring werd gekregen van de KBVB of FIFA, dat een samenwerking met hen werd opgezet in het kader van het WK voetbal of dat er anderszins onrechtmatig voordeel wordt gehaald uit enige associatie die mogelijk schadeverwekkend is.

Ten slotte wordt er ook soms beroep gedaan op een schending van de persoonlijkheidsrechten van de spelers. Zo voorziet artikel 10 van de auteurswet in het recht op afbeelding. Als een bedrijf de afbeelding van een speler voor commerciële doeleinden wil gebruiken, is een uitdrukkelijke toestemming vereist van de geportretteerde of diens rechtverkrijgenden. Dat is minder duidelijk voor wat het gebruik van de namen van spelers betreft, aangezien daar geen wettelijke bepaling voor bestaat. Er bestaat echter rechtspraak die stelt dat als de naam van een persoon wordt gebruikt voor het stellen van commerciële handelingen, daarvoor ook toestemming nodig is.

Het is bijgevolg telkens een feitelijke afweging of een bepaalde verwijzing naar de Rode Duivels of het WK voetbal al dan niet problematisch is. Bovenstaande overwegingen indachtig, kan men stellen dat generieke verwijzingen zoals Haal Brazilië in huis , een afbeelding van een generieke voetbal (in tegenstelling tot de officiële FIFA-wedstrijdbal), een afbeelding van een onbekend voetbalfiguurtje met een generiek voetbaltruitje (dat niet overeenkomt met de mascotte) of een verwijzing naar de Belgische of Braziliaanse vlag wel degelijk toegelaten zijn. In individuele gevallen moet wel altijd worden gekeken of een combinatie van zulke elementen toelaatbaar blijft in het licht van de oneerlijke marktpraktijkenwetgeving.

Tom De Coster is advocaat intellectuele eigendomsrechten

Gepubliceerd op 04-07-2014

  490