Multidisciplinair (samen)werken in bouwteam

Dario Petosa bespreekt vanuit een rechtsvergelijkend perspectief de mogelijkheden tot gebruik in België van de bouwteamformule zoals ontwikkeld naar Nederlands recht. Zijn bijdrage verscheen op 15 mei 2019 verscheen in aflevering 402 van het Nieuw Juridisch Weekblad (NjW).

 

Gepubliceerd op 15-05-2019

Multidisciplinair (samen)werken in bouwteam

De vervanging van de klassieke driehoek opdrachtgever-architect-aannemer in grote en middelgrote vastgoedprojecten door multidisciplinaire samenwerkingsverbanden wint in België steeds meer aan belang. Niet alleen geïntegreerde opdrachten, zoals Design & Build of Design Build Finance Maintenance (Operate) formules, maar ook gecoördineerde opdrachten, zoals het bouwteam, hebben de laatste jaren aan terrein gewonnen. Uit de praktijk blijkt evenwel dat de notie ‘bouwteam’ een vlag is die vele ladingen dekt en zo dreigt tot een containerbegrip te worden herleid.

In zijn bijdrage onderzoekt Dario Petosa deze figuur vanuit rechtsvergelijkend perspectief en bespreekt de mogelijkheden en hinderpalen in het Belgische positieve recht. Hierbij komt ook het gebruik van ‘BIM’ (Building Information Modelling) aan bod wegens de gelijkenis tussen beide concepten.

Een verkenning van het bouwteamconcept vanuit een rechtsvergelijkend perspectief

Omwille van de voormelde klassieke driehoek opdrachtgever-architect-aannemer, worden de procesfuncties ontwerp en uitvoering strikt van elkaar gescheiden, waardoor er tijdens de ontwerpfase zelden van de uitvoeringsdeskundigheid van de (gespecialiseerde) aannemer wordt gebruikgemaakt (bijvoorbeeld specifieke constructiemethoden of –alternatieven, nieuwe bouwtechnieken, praktische realisatie van het bouwwerk, materialenkeuze, kostenmanagement, etc.).

De figuur van het bouwteam (ontstaan in Nederland omstreeks de jaren ’50) is erop gericht om via een multidisciplinair samenwerkingsverband de traditionele scheiding tussen ontwerp en uitvoering te doorbreken opdat een optimaal en voor de opdrachtgever aanvaardbaar ontwerp van het bouwwerk kan worden bereikt. Over het algemeen zal de opdrachtgever hiervoor afzonderlijke overeenkomsten met de bouwteamdeelnemers sluiten, alsook een soort interface agreement die het gebrek aan een integrale contractuele regeling opvangt. De samenwerking binnen het bouwteam is op drie belangrijke principes gegrondvest: [1] samenwerking op voet van gelijkheid, [2] multidisciplinariteit en [3] coördinatie van de verschillende procesfuncties. Het behoeft geen uitleg dat een mogelijke ontwerpaansprakelijkheid van de verschillende deelnemers een cruciaal vraagstuk is.

Niet alleen in Nederland, maar ook in andere landen, zoals het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten van Amerika, bestaat de vroege inschakeling van de aannemer in het bouwproces, aldaar respectievelijk gekend onder de vorm van 'early contractor involvement' en 'best value procurement'.

Mogelijke hinderpalen onder het Belgische positieve recht

In België bestaat er de lege lata geen regelgevend kader, noch is er specifieke rechtspraak of rechtsleer over dit onderwerp beschikbaar. Bovendien lijken verschillende aspecten van de wet van 20 februari 1939 op de bescherming van de titel en het beroep van architect en het reglement van beroepsplichten van architecten, zoals het wettelijke monopolie van de architect met betrekking tot de opmaak van de plannen, de onverenigbaarheid tussen het beroep van aannemer en architect respectievelijk zijn plicht tot onafhankelijkheid, een diepgaande samenwerking tussen een architect en een aannemer binnen een bouwteam prima facie in de weg te staan.

In zijn bijdrage betoogt Dario Petosa evenwel dat een ontwerp rechtsgeldig geënt kan zijn op de werkzaamheden binnen een bouwteamverband, mits rekening wordt gehouden met bepaalde randvoorwaarden. Problematischer is dat de architect in de regel de eindverantwoordelijkheid van het ontwerp draagt, ondanks dit ontwerp per definitie via samenwerking is tot stand gekomen. Ook rijzen in dat verband vragen in verband met auteursrechten met betrekking tot het in het bouwteam voortgebrachte ontwerp.

‘BIM’ als toepassing van een modern bouwteam

Zoals in een bouwteam, gaat BIM uit van de premisse van samenwerking tussen verschillende procesfuncties of projectpartners, waar met behulp van digitale technologie informatie gestructureerd, beschreven en uitgewisseld wordt tijdens de volledige cyclus van een bouwproject (van programmafase tot exploitatiefase). BIM is een digitaal hulpmiddel ten behoeve van de samenwerking tussen verschillende procesfuncties en vult het bouwteam derhalve aan, maar vervangt het an sich niet.

Ondanks in zijn bijdrage aangevoerd wordt dat een binnen een bouwteam ontwikkeld ontwerp in de regel rechtsgeldig kan tot stand komen, wordt besloten dat het huidige regelgevend kader onvoldoende rekening houdt met moderne samenwerkingsverbanden en toepassingen in de bouwsector. De wetgever zal derhalve moeten ingrijpen, wil men de Belgische vastgoed- en bouwsector in een snel veranderende (digitale) maatschappij kunnen loodsen.

De auteur

Dario Petosa

Dario Petosa is advocaat en academisch medewerker, Vakgroep privaat- en economisch recht, afdeling privaatrecht en notariaat (Vrije Universiteit Brussel).

 

 

  246