Onduidelijkheid over bevoegde rechtbank na gerechtelijke hervorming

Een forumbeding in een schriftelijke overeenkomst uit 2011 duidde ‘de bevoegde rechtbank te Antwerpen’ aan als rechtbank voor eventuele geschillen tussen de contracterende partijen. Maar dat moet volgens de rechtbank in Antwerpen geïnterpreteerd worden als ‘de rechtbank Antwerpen, afdeling Hasselt’. Door de verrassende uitspraak is vanaf nu waakzaamheid geboden bij het opstellen of overnemen van forumbedingen, melden advocaten Jan Van den Abbeele en Stéphane Gevers in De Juristenkrant. 


 

Jan Van den Abbeele

Stéphane Gevers


Blader eens door De Juristenkrant (nr. 309 van 13 mei 2015)! 


VlinderpaleisHaast alle algemene (factuur)voorwaarden bevatten een zogenaamd forumbeding, dat in geval van een geschil tussen partijen de territoriaal bevoegde rechtbank bepaalt. Vaak worden die standaardclausules blindelings overgenomen van andere algemene voorwaarden of overeenkomsten, maar sinds de invoering van de wet van 1 december 2013 tot hervorming van de gerechtelijke arrondissementen is waakzaamheid geboden. Meer zelfs, mogelijk moeten de oude algemene voorwaarden worden aangepast aan de realiteit van het nieuwe gerechtelijk landschap.

Dat lijken we toch te kunnen vaststellen uit een recent vonnis van de rechtbank in Antwerpen. De rechtbank moest zich uitspreken in een geschil over de invordering van een factuur. In de schriftelijke overeenkomst tussen de partijen stond een uitdrukkelijk forumbeding: ‘Bij alle geschillen omtrent dit contract zal enkel de Belgische wetgeving van toepassing zijn. Deze geschillen zullen enkel door de bevoegde rechtbank te Antwerpen worden behandeld.’

De eiser wilde de factuur invorderen en dagvaardde de verweerder om te verschijnen voor de rechtbank van eerste aanleg in Antwerpen, afdeling Antwerpen.
Vóór alle verweer wierp de tegenpartij de territoriale onbevoegdheid van de rechtbank van eerste aanleg Antwerpen, afdeling Antwerpen, op. Volgens haar ging het hier over de uitvoering van een overeenkomst in Hasselt, waar de prestaties geleverd werden en waar de betaling moest gebeuren na ontvangst van de factuur. Bijgevolg zou de afdeling Hasselt van de rechtbank bevoegd zijn.
De rechtbank nam uitdrukkelijk kennis van het forumbeding, maar preciseerde niettemin zonder verdere motivering dat binnen de rechtbank in Antwerpen, de afdeling Hasselt bevoegd is om kennis te nemen van het geschil.

GEMEENSCHAPPELIJKE BEDOELING
De territoriale bevoegdheidsregels (artikel 624 Ger.W.) zijn hoofdzakelijk van aanvullend recht zodat partijen van die regels kunnen afwijken. In deze zaak was er tussen partijen een uitdrukkelijk forumbeding overeengekomen dat bepaalde dat eventuele geschillen ‘enkel door de bevoegde rechtbank te Antwerpen worden behandeld’.

De overeenkomst werd afgesloten in 2011, toen de clausule allerminst onduidelijk was: het was de bevoegde rechtbank in Antwerpen die bevoegd was om kennis te nemen van enig geschil tussen partijen. Sinds de hervorming van het gerechtelijke landschap eind 2013 kan zo’n bepaling als onduidelijk worden beschouwd, omdat er binnen de rechtbanken in Antwerpen meerdere afdelingen bevoegd kunnen zijn.

Voor de interpretatie van onduidelijke contractbepalingen moet verwezen worden naar de basisprincipes in de artikelen 1156 tot en met 1164 van het burgerlijk wetboek. Die basisprincipes worden door het burgerlijk wetboek naar voren geschoven om de gemeenschappelijke bedoeling van de partijen te achterhalen. Daarbij moet de rechter veeleer dan zich te houden aan de letterlijke bewoording van de clausule, nagaan wat de gemeenschappelijke bedoeling van de partijen is geweest (artikel 1156 B.W.).

Als we die interpretatieregels toepassen op deze zaak zou de rechtbank van eerste aanleg Antwerpen, afdeling Antwerpen territoriaal bevoegd moeten zijn. Dat is immers duidelijk de rechtbank die werd bedoeld bij het sluiten van het contract. Als het de bedoeling van partijen was om de afdeling Hasselt als bevoegde rechtbank aan te duiden, dan hadden zij dat uitdrukkelijk zo in het forumbeding opgenomen. Dat het contract tussen partijen en de prestaties door partijen in Hasselt werd gesloten, kan hier geen afbreuk aan doen.

De opmerkelijke interpretatie van het forumbeding in deze zaak heeft vanzelfsprekend grote gevolgen voor de algemene voorwaarden die de meeste ondernemingen opnemen in hun overeenkomsten en facturen. Die vaak verouderde voorwaarden zijn meestal nog niet aangepast aan de hervorming van het gerechtelijk landschap. Iets om rekening mee houden, zowel bij het opstellen van nieuwe (factuur)voorwaarden, als bij het aanschrijven van bestaand cliënteel om hen te wijzen op het grote verschil dat de toevoeging van enkele woorden aan de bestaande voorwaarden kan uitmaken.

De auteurs zijn advocaat.

Rb. Antwerpen, afdeling Antwerpen 22 april 2015, nr. 14/6238/A, De Juristenkrant 13 mei 2015.

Deze bespreking verscheen in De Juristenkrant (nr. 309 van 13 mei 2015). Blader hier eens door de nieuwste krant of lees ze via Jura.


Gepubliceerd op 13-05-2015

  1426