Wat is de impact van smart contracts?

De gekendste blockchain-toepassing is zonder meer de bitcoin. Daarnaast wordt volop geëxperimenteerd met smart contracts. Niels Vandezande, professional support lawyer bij time.lex, schetst de stand van zaken en de impact. “Pas na de hype zal blijken welke toepassingen echt interessant zijn”, voorspelt hij.

Gepubliceerd op 28-09-2018

Blockchains doken in 2008 op voor de verhandeling van bitcoins. Maar hoe werkt de technologie precies? Niels Vandezande: “Gewone overschrijvingen moet je altijd via een bank regelen. Bij bitcoin-transacties valt die derde partij er tussenuit. Je biedt je transactie gewoon aan bij het bitcoin-netwerk, waar ze door minstens zes computers (miners) gevalideerd wordt. Alle informatie over de transactie, zoals het aantal verhandelde bitcoins en wie de nieuwe eigenaar is, wordt vastgelegd in een block. Dat block wordt gekoppeld aan een ‘keten’ van blocks met data over vorige transacties. Net die koppeling zorgt ervoor dat de informatie als in steen gebeiteld is. Je kunt bijvoorbeeld niet stiekem achteraf het aantal bitcoins aanpassen want zoiets merkt het bitcoin-netwerk meteen. De aanpassing wordt niet gevalideerd.”

Smart contracts: sneller en goedkoper

In een andere blockchain, Ethereum, kan iedereen zelf toepassingen ontwikkelen, waaronder smart contracts. “De afspraken van een smart contract zijn in computercode vastgelegd in een blockchain. Zodra aan de contractvoorwaarden is voldaan, wordt de overeenkomst automatisch uitgevoerd. Niemand kan dat nog betwisten, vertragen of tegenhouden. Het levert niet alleen tijdswinst op, maar het is ook goedkoper. Zo heb je geen tussenpersonen nodig om het contract uit te voeren. Je hoeft ook niet naar de rechtbank om de uitvoering af te dwingen.”

Foutje in de code

Hoewel Niels Vandezande overtuigd is van de meerwaarde van blockchains, plaatst hij toch enkele kanttekeningen bij de mogelijkheden van smart contracts. “Bij een eenvoudige koop-verkoopovereenkomst is het simpel. Zodra de verkoper levert, wordt hij automatisch betaald. Zoiets krijg je nog wel foutloos gecodeerd. Maar lukt dat ook voor complexere overeenkomsten? Een contract moet vooral rechtszekerheid bieden als er iets fout loopt – een laattijdige levering, verborgen gebrek of een product dat niet conform is. Het is nog maar de vraag of je al dat soort scenario’s in een sluitende, foutloze computercode kunt vastleggen.

Dat het fout kan gaan, bewijst het voorbeeld van The DAO (decentrale autonome organisatie), een computergestuurd investeringsvehikel zonder management of werknemers, dat zo’n 150 miljoen dollar wist op te halen. Het stelde daarmee automatisch smart contracts op voor investeringsprojecten. Maar door een fout in de code slaagden hackers erin om 50 miljoen dollar naar een apart contract te versluizen. Dit voorval zorgde voor een enorme tweespalt in de blockchain community. Sommigen vonden dat je trouw moest blijven aan het principe van de blockchain en de situatie onmogelijk kon terugdraaien – pech voor wie z’n geld kwijt was. Terwijl anderen wel bereid waren de hele keten te manipuleren om een oplossing te zoeken voor de gedupeerden. Uiteindelijk werd de blockchain zelfs opgesplitst.”

En onze privacy?

Dan is er nog GDPR. Hoe valt de transparantie van blockchains te rijmen met de bescherming van persoonsgegevens? “Een zogenoemde permissioned blockchain valt meestal onder een gecentraliseerde instantie. Er is meer controle mogelijk. Bij openbare blockchains echter is de privacy potentieel wel een issue. In de typische gedecentraliseerde structuur zijn er nu eenmaal geen verantwoordelijken. Er gaan ballonnetjes op om persoonsgegevens dan maar buiten de blockchains te houden en er vanop de blockchain naar te verwijzen. Maar of dit überhaupt kan en of het helemaal GDPR-compliant is, is nog maar de vraag.”

Juristen-ontwikkelaars nodig

De bedenkingen van Niels Vandezande over de haalbaarheid van (complexe) smart contracts toont aan dat de uitdagingen groot zijn. “Je hebt uitstekende ontwikkelaars nodig om dit soort contracten te programmeren. En anderzijds zal je niet zonder juristen kunnen die het recht in al zijn complexiteit vertalen naar smart contracts.” Of juristen ook zullen kunnen ingrijpen wanneer er iets fout loopt met een smart contract is nog koffiedik kijken. “Momenteel zijn er nog maar heel weinig praktijkvoorbeelden.”

Na de hype

De toekomst van smart contracts kan volgens Niels Vandezande nog alle kanten op. Misschien worden ze in eerste instantie vooral gebruikt als onderdeel van een klassiek contract. “In plaats van een akte neer te leggen op het notariaat, kun je dat doen op een blockchain. Momenteel leven we in een blockchain-hype en wordt de technologie voor alles en nog wat ingezet. Pas als we deze fase achter ons hebben, zal blijken welke toepassingen echt nuttig zijn.”

Wie is Niels Vandezande?

Niels Vandezande werkt als professional support lawyer bij time.lex. Zijn werk spitst zich toe op FinTech en meer in het bijzonder op blockchain, virtueel geld, elektronisch geld en betalingsdiensten. Niels Vandezande heeft daarnaast ruime ervaring op het gebied van o.a. privacy- en gegevensbescherming, eGovernment, eHealth en het toegankelijk maken van overheidsinformatie. Hij werkte voordien als postdoctoraal onderzoeker aan het Centrum voor IT- en IP-recht van de KU Leuven.

Geschreven door Bieke Cauwenberghs, Product Manager Legal Actua bij Kluwer Opleidingen.

  254