Verval van de overeenkomst

Nicky BuretteTomorrowland verbieden of niet? Dat was de vraag die voorlag aan het hof van beroep te Antwerpen in de zomer van 2014. De raadsheren wezen de vordering af. De organisatoren slaakten een zucht van verlichting. Een interessante hypothese voor de jurist: stel het muziekfestival werd toch verboden. Wat zijn dan de gevolgen voor de contractuele relatie met de festivalgangers? Nicky Burette onderzoekt het verval van de (wederkerige) overeenkomst in een bijdrage verschenen in het Nieuw Juridisch Weekblad (NjW) van 20 januari 2016 (afl. 334). Hierna vindt u een samenvatting van deze bijdrage.


Het verloren voorwerp

Het verdwijnen van het voorwerp van een overeenkomst, kan aanleiding geven tot verval. Twee voorwaarden zijn vereist:

  • de belangrijkste prestatie van de overeenkomst verdwijnt door een voorval na het ontstaan van de overeenkomst;
  • dit voorval maakt de uitvoering in natura van de overeenkomst blijvend onmogelijk.


Het verval is een wijze van beëindigen van de overeenkomst. Het tenietgaan geschiedt van rechtswege vanaf het voorval. Er is geen sprake van terugwerkende kracht. De verbintenis blijft evenwel bestaan voor zover zij nog gedeeltelijk kan worden uitgevoerd.

De vraag of één van de partijen aansprakelijk is voor het verdwijnen van het voorwerp is niet relevant. In die zin gaat het onderzoek naar het lot van het contract dat haar kenmerkende verbintenis kwijt is, steeds aan het aansprakelijkheidsonderzoek vooraf. Het verval van de overeenkomst sluit de aansprakelijkheid van de schuldenaar niet uit.

Het verval wegens het teloorgaan van het voorwerp is noch van openbare orde, noch van dwingend recht. Partijen kunnen vrij de gevolgen regelen in de overeenkomst.

De verloren oorzaak

Thans aanvaarden de meeste auteurs dat het verval van rechtshandelingen ten bezwarende titel die hun oorzaak verliezen, niet mogelijk is. Reden? De oorzaak is een ontstaansvereiste van de overeenkomst. Deze moet worden beoordeeld op het ogenblik van de totstandkoming. Het verdwijnen van de determinerende beweegreden lopende de overeenkomst, blijft zonder gevolg.

Verdwijnt het voorwerp, is de uitvoering vaak onmogelijk. Verdwijnt de oorzaak, dan is dit in de regel niet het geval. De uitvoering van de overeenkomst wordt slechts zinloos, doelloos of overbodig.

Hier ontstaat een leemte. Het leerstuk inzake rechtsmisbruik biedt soelaas. Het beginsel van de uitvoering te goeder trouw van overeenkomsten verbiedt een contractpartij immers misbruik te maken van de rechten die dit contract haar toekent. Het eisen van de verdere uitvoering van een overeenkomst die zonder oorzaak is geworden, kan in bepaalde gevallen rechtsmisbruik uitmaken.

Conclusie

Uit de bijdrage blijkt een duidelijk aandachtspunt voor iedereen die wel eens een overeenkomst opstelt: besteed voldoende aandacht aan het omschrijven van het voorwerp én de gevolgen van het verval. Achteraf kan dit heel wat ellende voor de partijen besparen.



De auteur is advocaat.

Bron: Nicky BURETTE, “Voorwerp van de overeenkomst. Verval wegens wegvallen van een essentiële bestaansvoorwaarde in een wederkerige overeenkomst”, NjW 2016, afl. 334, 2-11.

De volledige tekst vindt u in het Nieuw Juridisch Weekblad (NjW). Klik hier voor meer informatie over het Nieuw Juridisch Weekblad (NjW), alsook voor de abonnementsvoorwaarden.

NjW kan ook gelezen worden op smartphone en tablet. Wie al een abonnement heeft op de papieren versie geniet van een voordeeltarief. Klik hier voor meer informatie over NjW mobiel.

>>> Als u nu een jaarabonnement neemt op NjW ontvangt u gratis het volledige artikel van Nicky Burette in pdf-formaat. Zend hiervoor een e-mail met vermelding van alle vereiste contactgegevens voor de levering en facturatie van uw abonnement naar: njw@wolterskluwer.be.

De website van NjW: www.e-njw.be

Op Jura vindt u meer rechtsleer over het voorwerp van de overeenkomst.


Gepubliceerd op 20-01-2016

  890