De zelfrijdende wagen en het recht: een weg zonder obstakels?

In een bijdrage, verschenen op 11 september 2019 in aflevering 406 van het Nieuw Juridisch Weekblad (NjW), geven Pieter Gryffroy, Bernd Fiten en Dorien Surinx een actuele stand van zaken van de regelgeving over verkeersveiligheid, cybersecurity, aansprakelijkheid en privacy betreffende zelfrijdende wagens.

Gepubliceerd op 11-09-2019

autonoom-voertuig

Cruise-control en andere rijhulpsystemen zijn al jaren niet meer uit het straatbeeld weg te denken. Recenter zijn echter ook meer vergaande vormen van autonoom functionerende voertuigen aan een opmars bezig. Zoals iedere nieuwe technologie, brengt ook de komst van de zelfrijdende wagen – en dan zeker die van de volledig zelfrijdende wagen – maatschappelijke en juridische vraagstukken met zich mee. Gevestigde maatschappelijke opvattingen en regelgeving op het gebied van veiligheid en aansprakelijkheid zullen dan ook moeten worden beoordeeld op hun actuele relevantie en toepasselijkheid en zullen mogelijks aan herziening toe zijn om de weg vrij te maken voor de evolutie naar zelfrijdende wagens. De connectiviteit van de wagen van de toekomst doet bovendien ook vragen rijzen op het gebied van cyberveiligheid, privacy en gegevensbescherming.

Preventieve actie: veiligheid

Regels inzake verkeersveiligheid gaan traditioneel uit van de klassieke notie bestuurder, een notie die moeilijk verzoenbaar is met de geautomatiseerde bestuurder, die eigenlijk helemaal geen bestuurder is. Waar de regelgeving al is gewijzigd om gedeeltelijk zelfrijdende wagens – waarbij de bestuurder nog kan ingrijpen – toe te staan, moeten er nog steeds inspanningen worden geleverd om volledig zelfrijdende wagens groen licht te geven. Bovendien moet de wetgever, in overleg met de automobielindustrie, nadenken over manieren waarop zelfrijdende wagens aan de wegcode kunnen voldoen, met inachtneming van andere voertuigen en menselijke bestuurders op de openbare weg.

Daarenboven is de technologie die zou moeten leiden tot meer veiligheid, efficiëntie, betrouwbaarheid en milieuvriendelijkheid gevoelig voor inmenging van buitenaf. Een sectorspecifieke aanpak voor een cybersecuritystandaard blijft voorlopig uit, maar er staken wel al internationale en Europese initiatieven van wal die nog op implementatie wachten. Belangrijk zal zijn om sterke normen en certificeringsmechanismen op te zetten, waarbij het de vraag is of initiatieven van de industrie voldoende zullen zijn. Indien niet zal de wetgever moeten optreden.

Wat als er toch iets misgaat? Aansprakelijkheid

Een belangrijk juridisch knelpunt situeert zich in de context van aansprakelijkheid, aangezien zelfrijdende wagens, in al hun gradaties, onzekerheid scheppen over verantwoordelijkheid in geval van schade. Is de bestuurder of de wagen aansprakelijk? En indien het de wagen is, welke achterliggende partij moet dan voor de schade opdraaien? In specifieke situaties zal de mate van controle van de bestuurder in overweging moeten worden genomen om zijn/haar eventuele bijkomende aansprakelijkheid vast te stellen. Gelet op deze evolutie dienen we ons af te vragen of de klassieke burgerrechtelijke aansprakelijkheid de lading nog dekt, of dat daarentegen alternatieve mechanismen zoals de aansprakelijkheid voor gebrekige zaken, productaansprakelijkheid, rechtspersoonlijkheid voor zelfrijdende wagens en verzekering de traditionele foutaansprakelijkheid van de bestuurder dienen aan te vullen of zelfs te vervangen.

Gegevensbescherming en privacy

Ten slotte heeft de stroom van persoonsgegevens die door zelfrijdende wagens wordt verzameld, gevolgen voor de privacy van de gebruiker, wat betekent dat bij de ontwikkeling van de technologie aandacht moet worden besteed aan de afstemming van de verwerking van deze gegevens op de specifieke bepalingen van de AVG.

Besluit

Om het volledige potentieel van zelfrijdende wagens te realiseren moeten al deze juridische obstakels worden geruimd. Daarbij moet een balans gevonden worden tussen een overvloed aan regulering, wat innovatie-remmend werkt, en te weinig regulering, wat kan leiden tot ongewenste situaties in de samenleving waarbij essentiële juridische problemen onopgelost blijven. Het blijft vooralsnog een moeilijke balans.

De auteurs

Pieter Gryffroy, Bernd Fiten en Dorien Surinx zijn advocaat.

gryffroy-pieter
Pieter Gryffroy
fiten-bernd
Bernd Fiten
surinx-dorien
Dorien Surinx

 

 

  254