Wondertools voor de wetgever

Paul DauwIn justitie is het alle hens aan dek geblazen. Alle beschikbare mensen en middelen worden gemobiliseerd om haar werking te optimaliseren en de procesgang te faciliteren. Om dit doel te bereiken reikt Paul Dauw een aantal krachtige tools aan. We vinden ze in ons eigen wettenarsenaal en bij de buren. Zijn bijdrage verscheen in het Nieuw Juridisch Weekblad (NjW) nr. 330 van 12 november 2015. Hierna vindt u een samenvatting van deze bijdrage.

Cassatieberoep in het belang van de wet

Dit buitengewoon rechtsmiddel kan naar Belgisch recht door de procureur-generaal bij het Hof van Cassatie worden ingesteld tegen in laatste aanleg gewezen beslissingen die definitief gezag van gewijsde hebben. Het heeft als enige bedoeling schendingen van de wet uit loepzuiver doctrinaal belang te censureren en doet geen afbreuk aan de rechten van de partijen. Op die wijze wordt de rechtszekerheid en de rechtseenheid gevrijwaard.

Vaak weerhouden het geringe belang, de proceskost of andere redenen de procespartijen ervan om cassatieberoep in te stellen. Daardoor blijven dubieuze of zelfs verkeerde rechtsopvattingen circuleren als slechte raadgevers van partijen en advocaten. Zij geven foute inspiratie aan rechters. Het cassatieberoep in het belang van de wet laat toe deze twijfelachtige opvattingen onverwijld in de kiem te smoren en dit zonder dat het initiatief van de procespartijen moet worden afgewacht.

Anders dan in Nederland en Frankrijk maken strenge voorwaarden het gebruik van het rechtsmiddel heel moeilijk en bijzonder inefficiënt. Het onderzoek leert dat de rechtsfiguur in deze landen veel daadkrachtiger is. Kleine wettelijke ingrepen zijn voldoende om de tool slagvaardig te maken. 

Prejudiciële vraag aan het Hof van Cassatie

De prejudiciële vraag is de juridische techniek waarbij een rechter het toepasselijke recht uitklaart door eerst aan een andere rechter een rechtsvraag voor te leggen over de uitlegging van een regel. De rechtsfiguur dient hetzelfde doel als het cassatieberoep in het belang van de wet. Deze techniek maakt echter precies de omgekeerde beweging uit. Ze voorkomt bijsturing en ze verkort de procesgang door het antwoord onmiddellijk tot bij de rechter te brengen. De tool laat toe de rechtsopvatting van het hoogste rechtscollege in het de prille stadium van de rechtsontwikkeling aan te reiken. De prejudiciële vraag aan het Hof van Cassatie bestaat in België als unicum in het mededingingsrecht. Naar het voorbeeld van Nederland en Frankrijk zou de mogelijkheid tot het stellen van een prejudiciële vraag aan de hoogste rechtscollege moeten worden verruimd. 

Afstandsovereenkomst, prorogatie en sprongcassatie

Deze Nederlandse rechtsfiguren zijn onder bepaalde voorwaarden mogelijk en leiden tot procesbekorting. Ze staan garant voor een zuinige consumptie van de rechtsbedeling en een zakelijke benadering van de procesgang.

Met de afstandsovereenkomst kunnen partijen zelfs vooraf afzien van een rechtsmiddel. Ze komen overeen geen hoger beroep en eventueel evenmin cassatieberoep in te stellen.

Bij prorogatie komen partijen bij aanvang van het geding overeen hun zaak onmiddellijk voor te leggen aan het gerechtshof dat in hoger beroep bevoegd zou zijn.

In geval van sprongcassatie zien partijen nadat het vonnis is tussengekomen af van hoger beroep en komen ze overeen dat alleen nog – sprongsgewijs – cassatieberoep mogelijk is.

De verkorting van de procesgang is duidelijk. Het spreekt voor zich dat de rechtscolleges worden ontzien. Het standpunt van het hoogste rechtscollege zal daarbij vlugger worden geïntroduceerd.

Besluit

De Nederlandse procesbekorting responsabiliseert de burger en bekort zijn procesgang. Eén arrest, gewezen op cassatieberoep in het belang van de wet of op prejudiciële vraag, voorkomt talloze toekomstige procedures. Deze vergeten en onbekende rechtsfiguren ontlasten de rechtbanken en hoven. Ze hebben krachtige exponentiële gevolgen: het zijn wondertools.



De auteur is vrederechter van het derde kanton Brugge en gastlector VIVES-Hogeschool.

Bron: Paul DAUW, “Wondertools voor de wetgever. Cassatie in belang van de wet – prejudiciële vraag – afstandsovereenkomst – prorogatie – sprongcassatie”, NjW 2015, afl. 330, 718-741.

De volledige tekst vindt u in het Nieuw Juridisch Weekblad (NjW). Klik hier voor meer informatie over het Nieuw Juridisch Weekblad (NjW), alsook voor de abonnementsvoorwaarden.

NjW kan ook gelezen worden op smartphone en tablet. Wie al een abonnement heeft op de papieren versie geniet van een voordeeltarief. Klik hier voor meer informatie over NjW mobiel.

>>> Als u nu een jaarabonnement neemt op NjW ontvangt u gratis het volledige artikel van Paul Dauw in pdf-formaat. Zend hiervoor een e-mail met vermelding van alle vereiste contactgegevens voor de levering en facturatie van uw abonnement naar: njw@wolterskluwer.be.

De website van NjW: www.e-njw.be


Gepubliceerd op 12-11-2015

  194