Winnaar Mensenrechtenprijs Benhaddou: ‘Religie kan sociale normen brengen in een samenleving met te veel wetten’

Twaalf was hij toen Khalid Benhaddou de Koran van buiten had geleerd. Op zijn achttiende was hij de jongste imam ooit. Vandaag is hij als moderne en mondige moslim één van de belangrijkste stemmen in het debat rond radicalisering en polarisering. Benhaddou krijgt de Prijs voor Mensenrechten als groot voorvechter van wat hij zelf een rationale islam noemt: westerse waarden van de verlichting verzoend met de waarheid van de Koran. Hij houdt de moskee in het midden. ‘Mensenrechten kunnen de basis zijn voor alle religies’, zegt hij in een gesprek met De Juristenkrant

Gepubliceerd op 18-01-2018

Bart Aerts
Zelfstandig journalist
james-arthur-20180111231533-benhaddou
(c) ID/James Arthur

Verbindingsfiguur

In zijn Gentse El Fath moskee ontving imam Khalid Benhaddou de Prijs voor Mensenrechten. ‘Khalid zette de afgelopen jaren alles op alles om de polariserende tendenzen in onze samenleving tegen te gaan en is een verbindingsfiguur bij uitstek in Gent en ver daarbuiten’, sprak Kati Verstrepen, die als kersvers voorzitter van de Liga voor Mensenrechten de prijs uitreikte. ‘In een samenleving waarin moslimburgers vaak geviseerd worden en waarin vrijheden op de helling komen te staan onder het mom van veiligheid, roept Khalid op om samen te werken over religieuze en sociale grenzen heen.’

‘Ik was verrast omdat ik nooit gedacht had dat die prijs mij zou toekomen’, zegt Benhaddou. ‘Maar ik begrijp de motivatie van de jury wel. Ik draag de mensenrechten een heel warm hart toe. Zeker in deze tijden waarin verschillende waarheden samenkomen en conflicteren met elkaar. Soms is het zoeken om tot een maatschappelijke consensus te komen en dan moet je terugvallen op een referentiekader. En daarvoor zijn de mensenrechten ideaal. Tijdens mijn betoog over de islam probeer ik terug te grijpen naar dat kader van de mensenrechten. Na de aanslagen was de nuance helemaal zoek. De sociale cohesie staat onder druk en de angst loert om de hoek. Dan heb je wel mensen nodig die daar een beetje in het midden staan, naar alle partijen luisteren en blijven zoeken naar de raakvlakken. Dat probeer ik te doen.’

De weg naar de bron

[...]

‘De sharia is geen statisch gegeven, maar veranderlijk. Taalkundig betekent het letterlijk ‘de weg naar de bron’. Op die weg zijn heel wat interpretaties gekomen naargelang de context. Als je natuurlijk teruggrijpt naar de invulling uit de zevende eeuw dan kom je uit bij uitwassen en excessen.’

‘De sharia is een compleet rechtssysteem. Het is meer dan de straffen waar altijd naar wordt verwezen: dood door steniging bijvoorbeeld. Ook die regels moet je interpreteren in hun historische context. Het gaat om het afschrikeffect. Je moet dat niet letterlijk nemen. In de tijd van de profeet zijn er geen tien gevallen geweest waar men zulke straffen heeft uitgevoerd.’

‘De islam maakt onderscheid tussen twee soorten shariaregels. Een eerste deel slaat op de relatie tussen de gelovige en Allah, hoe je je geloof moet belijden. Elke godsdienst heeft dat soort regels. Die staan niet ter discussie. Daarnaast heb je regels over relaties tussen mensen, handel, huwelijk en ook strafrecht. De sharia hier invoeren is voor de moslimdenkers nooit een issue geweest. Alle regels die betrekking hebben op de relatie met de medemens moet je dus naar de geest lezen en niet naar de letter. Sharia4Belgium nam het wel letterlijk, en het is net die politieke islam waar we van afmoeten.’

[...]

U schreef mee aan een beginselverklaring die jongeren verbiedt om deel te nemen aan gewapende strijd, onder andere in Syrië. Hoe is de situatie intussen in België?

[...]

‘Het kalifaat is een afgelopen verhaal. De ideologie blijft wel voortbestaan. Ook in België. Als de aanslagen één ding duidelijk hebben gemaakt, dan is het wel dat er jarenlang onderhuids iets leefde in onze samenleving. De aanslagen waren de katalysator waardoor dat plots naar boven is gekomen. We zijn bruusk wakker geschud. De crisis die uit de aanslagen is voortgevloeid stemt me niet pessimistisch. In elke crisis schuilt hoop. Dit is een scharniermoment. Ik blijf geloven dat de positieve krachten in onze samenleving zullen zegevieren. Wie een positief wereldbeeld heeft, zal uiteindelijk aan het langste eind trekken.’

‘We staan er ook zo slecht niet voor. Het aantal mensen dat sterft door conflicten is drastisch verminderd in tegenstelling tot vroeger. We zitten natuurlijk met aanslagen die een samenleving kunnen ontwrichten. Een aanslag surft voort op alles wat er daarna gebeurt. Het schept een beeld dat we er heel erg aan toe zijn. Maar de reactie na een aanslag hebben we zelf in handen, de aanslag zelf niet altijd.’

[...]

  1051