Wendy Hensen: ‘We moeten af van automatische reflex naar gerechtelijke geschilbeslechting of bemiddeling’

Rechtzoekenden moeten meer inspraak krijgen over het traject dat ze binnen justitie moeten volgen

De toegang tot de rechter is de laatste jaren wat moeilijker gemaakt voor veel burgers; de minister wil inzetten op bemiddeling om de rechtbanken te ontlasten. Gaat dat zo eenvoudig? Als we de cijfers bekijken, kan bemiddeling nog wel een duwtje in de rug gebruiken. Wendy Hensen promoveerde onlangs aan de Universiteit Hasselt over dit onderwerp en gaf De Juristenkrant voor de Week van de bemiddeling inzicht in haar bevindingen. ‘Er zou een aparte onthaaldienst binnen de rechtbank moeten komen die ook multidisciplinair kan doorverwijzen indien nodig.’

Gepubliceerd op 12-10-2017

Annelien Keereman
Redacteur De Juristenkrant
wendy-hensen-105-crop

'[...] Voor mijn onderzoek heb ik vooral burgerlijke, handels- en sociale zaken onderzocht. Dat waren in totaal 4.000 bemiddelingen, waarvan naar schatting maximaal 1.000 gerechtelijke bemiddelingen, tegenover driehonderdduizend vonnissen en arresten. Dat stemt overeen met wat in een Europese studie de ‘bemiddelingsparadox’ genoemd wordt: ondanks de duidelijke voordelen, wordt er toch maar in één procent van de zaken gebruik gemaakt van bemiddeling.’

[...]

Bemiddelingsdwang

‘Een ander aspect waarover ik de professionele actoren bevraagd heb, was of een doorverwijzing aan de partijen volgens hen de indruk kan geven dat ze niet meer bij de rechter terecht kunnen voor conflictoplossing als die een bemiddelingsvoorstel formuleert. Uit de antwoorden blijkt dat eigenlijk niet het geval te zijn, met 75 procent. Maar dat betekent natuurlijk ook dat 25 procent het wel als een probleem ziet. Dat laatste is niet zomaar te verwaarlozen, want het gaat hier om een fundamenteel mensenrecht. Voor die 25 procent geeft het bemiddelingsvoorstel een perceptie van beperking van toegang tot rechter. Die perceptie bleek vooral voor te komen bij actoren die ervaring hadden opgedaan met gerechtelijke bemiddeling. Ook het aandeel niet-frequente verwijzers ligt hoger bij dat kwart.’

[...]

Specifieke vaardigheden oplijsten

‘Het label van erkend bemiddelaar als kwaliteitslabel schiet zijn doel voorbij. Vaak gaan de bezorgdheden van de rechtzoekenden net over de kwaliteit van bemiddelaars. Op dat vlak heb ik aanbevelingen gedaan: het is niet de taak van de wetgever om echte beroepseisen te stellen. Dat zou beter worden overgelaten aan de Federale Bemiddelingscommissie. Alleen moet die dan wel de nodige mankracht en middelen ter beschikking krijgen om echt aan kwaliteitscontrole te kunnen doen. De huidige structuren zijn er niet op georganiseerd om dat te doen en de deontologie af te dwingen. Iets heel praktisch dat al een groot verschil kan maken, is een lijst van erkende bemiddelaars, met daarop meer informatie over specifieke vaardigheden, over opleiding en stijl… Zo kun je betere keuzes maken. De informatie die nu wordt gegeven, is veel te beperkt: je ziet het beroep en welke soort erkenning een bemiddelaar heeft. Maar zoek je voor een conflict bij een familiebedrijf een psycholoog, een jurist…? Je hebt er meer aan als op de lijst van erkende bemiddelaars staat dat iemand gespecialiseerd is in dat soort conflicten. De magistraten gaven tijdens het onderzoek ook al aan dat het vaak moeilijk is om een gepaste bemiddelaar te vinden.’

[...]

  927