Rechterlijke pensioenwrevel: ‘verambtenariseert onze rechtspraak’?

Bart NelissenDe rechterlijke functie begint steeds meer op die van een gemiddelde ambtenaar te lijken. In een bijdrage, gepubliceerd in het Nieuw Juridisch Weekblad (NjW) nr. 313 van 24 december 2014 bedient Bart Nelissen zich van een arrest van het Grondwettelijk Hof om uit te weiden over het waarom van deze ‘verambtenarisering’. Hierna vindt u een samenvatting van deze bijdrage.

In zijn arrest nr. 2013/67 weerlegt het Grondwettelijk Hof de grieven van enkele belangen-verenigingen en een honderdvijftigtal met naam en adres vermelde magistraten. Die het hadden gemunt op enkele wetsbepalingen die ertoe strekten om het magistratenpensioen af te stemmen op dat van het overheidspersoneel.

Grondwettelijk Hof: potentiële stoorzender
Vooreerst wordt stilgestaan bij fenomenen als particratie en consociationalisme. Beide begrippen duiden op een constellatie die van aard is om besluitvorming door elites in de hand te werken. Om meer dan één reden bij uitstek het geval in België, waardoor waakzaamheid door een instantie als het Grondwettelijk Hof des te meer aangewezen is, zeker nu grondwettigheidstoetsing verschijnt als een (potentieel) aanzienlijk struikelblok voor politieke actoren binnen een dergelijk systeem.

Het discours van het Hof wordt vervolgens toegelicht als een symptoom van ‘politico-utopische’ kolonisering. Het Hof komt alleszins uit de verf als belangenafweger par excellence, want nagenoeg steeds betrekt het in zijn beoordeling grondrechten en a fortiori het proportionaliteitsbeginsel. Daarmee volgt het een meer algemene tendens tot constitutionalisering. Voorts legden buitenlandse studies al de link tussen de mate waarin rechtsprekende instellingen het evenredigheidscriterium in hun beoordeling betrekken en de voortschrijdende politisering van het orgaan in kwestie. Het mag dan ook niet verbazen dat men ook het optreden van wie recht spreekt binnen de schoot van het Grondwettelijk Hof als ‘politiek’ duidt, en dat men het Hof bestempelt als een politiek orgaan in de ruime zin van het woord.

Verband tussen dominante mensenrechtenlezing en bureaucratisering
Vervolgens brengt de bijdrage de resulterende ‘verambtenarisering’ in verband met wat op vandaag geldt als de dominante lezing van de mensenrechten. Hiervoor wordt onder andere een beroep gedaan op het denken van Frank van Dun volgens wie de populaire duiding van mensenrechten als ‘sympathiek maar naïef’ niet opgaat. De heersende opvatting heeft echter veel te maken met de (breed gedeelde) overtuiging dat mensenrechten de rechtspositivistische hertaling vormen van – inmiddels veelal naïef bevonden – klassiek natuurrechtsdenken, maar daar dreigt men zich te vergissen. Wil men om het even welk 'recht' volledig realiseren, dan zouden heel wat andere rechten veronachtzaamd moeten worden, met legio conflicten tot gevolg. De aldus ontstane twisten lijken gefundenes Fressen voor politici die meer macht (lees: meer overheidsinterventie) willen bewerkstelligen/verwerven. Zij doen er inderdaad ‘goed’ aan om te ‘bewijzen’ dat de mens van nature zelfzuchtiger is dan de situatie bij ongewijzigd beleid kan verdragen zonder een oorlog van allen tegen allen te genereren.

Pleidooi voor assertiever Hof
De bijdrage rondt af met een oproep naar een assertiever Hof dat blijk geeft van meer realiteitszin. Het gebrekkige en in zeker opzicht zelfs perverse mensbeeld aan de basis van de dominante mensenrechtenlezing leidt immers vrijwel ongehinderd tot risico-aversie en bureaucratisering. Zonder voldoende (vrij)moedige magistraten die het tot hun taak rekenen burgers te beschermen tegen slecht recht, komt de vrijwaring van burgerlijke rechten en vrijheden – toch de uiteindelijke bestaansreden van een (democratisch gewilde) overheid – in het gedrang.




De auteur is doctorandus en vrijwillig wetenschappelijk medewerker, afdeling publiek recht (KU Leuven) – Attaché FOD Binnenlandse Zaken.

Bron: Bart NELISSEN, “Het Grondwettelijk Hof en de rechterlijke pensioenwrevel. ‘Verambtenariseert’ onze rechtspraak?”, NjW 2014, afl. 313, 914-929.

De volledige tekst vindt u in het Nieuw Juridisch Weekblad (NjW). Klik hier voor meer informatie over het Nieuw Juridisch Weekblad (NjW), alsook voor de abonnementsvoorwaarden.

NjW kan ook gelezen worden op smartphone en tablet. Wie al een abonnement heeft op de papieren versie geniet van een voordeeltarief. Klik hier voor meer informatie over NjW mobiel.

>>> Als u nu een jaarabonnement neemt op NjW ontvangt u gratis het volledige artikel van Bart Nelissen in pdf-formaat. Zend hiervoor een e-mail met vermelding van alle vereiste contactgegevens voor de levering en facturatie van uw abonnement naar: njw@wolterskluwer.be.

De website van NjW: www.e-njw.be

Op Jura vindt u meer rechtsleer over het Grondwettelijk Hof.


Gepubliceerd op 23-12-2014

  158