Overzicht van het nieuwe Justitieplan van Koen Geens

Minister van Justitie Koen Geens (CD&V) heeft woensdag in de Kamer zijn 135 pagina’s tellende justitieplan voorgesteld. Hij wil onder meer dat gevangenen bij celstraffen tot vijf jaar automatisch in de helft vrijkomen onder voorwaarden, tenzij het parket dit expliciet anders vraagt. Geens wil ook alle gevangenisstraffen korter dan één jaar uit de wet halen.

Met zijn justitieplan wil Geens justitie efficiënter en doeltreffender maken, zonder in te boeten op de kwaliteit. Het plan omvat een hele resem ingrepen, gaande van de procedures over de strafuitvoering tot de organisatie en de werking van justitie.


HetJustitieplanVanKoenGeensOpvallend is onder meer dat Geens de strafuitvoering grondig wil omgooien. Vandaag kunnen gevangenen bij een eerste veroordeling ten vroegste vrijkomen na een derde van de straf, bij recidive is dat twee derde. Geens wil gevangenen met een celstraf tot vijf jaar voortaan 'automatisch' vrijlaten onder voorwaarden na de helft van de tijd, tenzij het parket dit expliciet anders vraagt. Voor langere celstraffen blijft tussenkomst van de strafuitvoeringsrechtbank wel steeds vereist.

'Een derde van de straf is te weinig in internationaal perspectief en geeft te weinig kans op herintegratie,' verduidelijkte Geens, 'maar twee derde is teveel bij recidive.' Recidivisten verkiezen nu immers vaak om gewoon hun straf volledig uit te zitten, om zo te ontkomen aan de voorwaarden verbonden aan een voortijdige vrijlating.

Om het aantal gevangenen verder te verlagen en 'duurzaam onder tienduizend' te brengen, wil de minister ook de voorlopige hechtenis beperken. Vandaag gaat het om ruim een derde van de gedetineerden, wat volgens Geens niet de bedoeling kan zijn. Een beperking naargelang de lengte van de geriskeerde celstraf moet hier een mouw aan passen. Riskeert iemand tot drie jaar cel, dan zou voorlopige hechtenis in principe steeds met enkelband moeten kunnen. Bij langere straffen zou de voorlopige hechtenis voor Geens nog maximaal zes maanden mogen duren, weliswaar verlengbaar.


Meer algemeen wil Geens onze straffenschaal grondig herbekijken. 'Ons dagelijks leven is extreem gepenaliseerd en de strafsanctie is zowat een passe-partout voor elk verwerpelijk gedrag', betreurt hij. Bovendien maakt 'onze 19de-eeuwse straffenschaal' dat de gewone geweldmisdrijven veel minder zwaar bestraft zijn dan gewone vermogensmisdrijven zoals diefstal. Iets wat de minister grondig wil taxeren en hervormen.
Concreet wil Geens bijvoorbeeld alle celstraffen korter dan één jaar uit de wet halen en vervangen door een reeks alternatieve straffen, zoals dat in de praktijk al vaak gebeurt. Dat gamma wil Geens minstens uitbreiden met de verbeurdverklaring en de verplichte ontwenning als autonome straf en hij is ook bereid te onderzoeken of hetzelfde kan voor de verwijdering van het grondgebied indien iemand niet over de Belgische nationaliteit beschikt.


Zoals hij eerder al aangaf, stelt Geens voorts voor om dure assisenprocessen zoveel mogelijk te vermijden. Afschaffen kan slechts met een grondwetswijziging en dat is Geens niet van plan. Wel wil hij zoveel mogelijk zaken gecorrectionaliseerd zien, inclusief als er sprake is van “groot banditisme of terrorisme”. “Voor uitzonderlijke zaken als een passionele moord” ziet Geens naar eigen zeggen wel nog een meerwaarde in een volksjury.

Voorts wil Geens ook komaf maken met procedurefouten die een hele zaak kelderen. Is er geen schade door een vormfout, dan mag dat ook niet meer tot nietigheid leiden. Tegelijk zouden procedurebetwistingen vroeger in de procedure afgehandeld moeten worden.
'Stel bijvoorbeeld,' zo verwees Geens naar de recente zaak waarbij een veertigtal vermeende drugsdealers vrijkwamen door een ongemotiveerde telefoontap, 'dat het parket zelf zou gezien hebben dat de telefoontap niet correct gemotiveerd was. Dan zou ik voorstellen dat het parket aan de kamer van inbeschuldigingstelling kan vragen of het om een manifeste onregelmatigheid gaat, om desnoods opnieuw toestemming te kunnen vragen.'

In strafzaken wil Geens bovendien een procedure van 'schuldig pleiten' invoeren. Die ‘guilty plea’ kan de debatten voor de rechtbank beperken, doordat niet langer gesproken moet worden over het bewijs van schuld.

Daarnaast moet nog een hele reeks andere maatregelen justitie 'sneller, efficiënter en rechtvaardiger' maken. Zo zou het hoger beroep ontmoedigd moeten worden door het niet meer schorsend te maken in burgerlijke zaken, zou een burgerlijke zaak pas na zes weken een eerste keer voor de rechter mogen komen en moet een rechter zes maanden of dubbel zo lang de tijd hebben om bemiddeling voor te stellen. En in burgerlijke zaken wil Geens de alleenzetelende rechter veralgemenen, zowel in eerste aanleg als in hoger beroep. Hij wil ook een reeks zetels van vredegerechten sluiten.


België telt vandaag 187 gerechtelijke kantons, goed voor 229 zetels van vredegerechten. Geens wil niet enkel de gerechtelijke kantons hertekenen, maar wil ook af van kantons met verschillende zetels. Om te vermijden dat daardoor de nabijheid van justitie in het gedrang komt, zou een vrederechter bijvoorbeeld om de zoveel tijd een halve dag zitting kunnen houden op verplaatsing. Bijvoorbeeld in de trouwzaal van een bepaalde gemeente, om er 'sous l’arbre' recht te spreken.
Een rationalisering van de gerechtsgebouwen is immers nodig, onderstreepte de minister meermaals. Justitie telt meer dan 350 gebouwen, inclusief 34 gevangenissen. In Nederland zijn dat er 35, weliswaar zonder de gevangenissen. Later dit jaar komt Geens dus ook met ‘masterplannen’ voor de gevangenissen en gerechtsgebouwen. Om de kosten van gevangenenvervoer te drukken en de veiligheid te verhogen, wil Geens voorts een raadkamer 'nabij' elke gevangenis.
 

Daarnaast hoopt Geens het aantal burgerlijke zaken te kunnen drukken. Onder meer door het hoger beroep niet meer schorsend te maken, weliswaar met de mogelijkheid voor de rechter om daarvan af te wijken en niet voor een aantal familiezaken.
Door de inleidende zitting van zaken daarnaast niet binnen de acht dagen maar binnen de zes weken te organiseren, wil de minister voorts vermijden dat een eerste keer pro forma wordt samengekomen gewoon om pleitdata af te spreken. De eerste tussenkomst van de rechter zou daardoor veel meer in teken kunnen staan van een mogelijke regeling of bemiddeling, zonder dat er effectief een uitspraak moet komen.

Verderop in zijn justitieplan bepleit minister Geens meer informatisering, voorziet hij goedkoper DNA-onderzoek via openbare aanbestedingen, zoekt hij een manier om het probleem rond het gebrek aan ziekteverzekering voor gevangenen - en de bijhorende kosten voor justitie - op te lossen en gaat hij onder meer dieper in op de beheersautonomie van de hoven en rechtbanken.


Of zijn plan de onrust binnen de gerechtelijke wereld kan bedaren, zal nog moeten blijken. 'Ik hoop in elk geval dat de actoren van Justitie bereid zullen zijn mee hun schouders te zetten onder het plan', zei Geens. 'Het is precies door magistraten de kans te geven minder te moeten bezig zijn met routine, dat ik geloof dat ze wel een perspectief gaan krijgen. Dit plan heeft vooral tot doel het huis opnieuw perspectief te bieden.'
Het plan is alvast niet te nemen of te laten, onderstreepte Geens nog. Over de grote lijnen had hij al overleg met zijn coalitiepartners, maar 'het zal niet per definitie tot in elke komma worden uitgevoerd'. 'No battle was ever won according to plan, but no battle was ever won without one', zo citeerde hij de Amerikaanse president Eisenhower.


Met het justitieplan stopt de ambitie van Geens trouwens niet. In de komende jaren plant hij ook nog een grondige hervorming van de grote wetboeken, zoals van strafrecht en strafvordering. En ingrijpende hervormingen van het burgerlijk en ondernemingsrecht. Met voldoende politieke wil en de nodige expertise is 'the sky the limit', besloot hij.

(bron: Belga)

Bij het justitieplan hoort zelfs een promotiefilmpje:

Ook in de andere media was het nieuwe justitieplan groot nieuws.

Gepubliceerd op 19-03-2015

  354