Nieuwe regels voor leden Hoge Raad voor Justitie

Met een aantal nieuwe regels wil de wetgever problemen bij de volgende verkiezingen van de Hoge Raad voor Justitie vermijden. Zo mogen de leden van de Hoge Raad geen correctionele of criminele straf oplopen, anders worden ze uit de Raad gezet. Bovendien mogen ze over hun volledige loopbaan hoogstens twee mandaten binnen de Hoge Raad uitoefenen. Daarnaast wordt de uiterste leeftijdsgrens waarop men zich kandidaat kan stellen opgetrokken. Verder komt er ook een duidelijke rangschikkingsregeling voor het geval verschillende magistraten evenveel stemmen behalen. Tot slot moeten ex-magistraten vijf jaar wachten vooraleer ze zich kunnen kandidaat stellen voor de ledengroep niet-magistraten.

Ilse Vogelaere

conseil supérieur de la justice(3)Geen correctionele of criminele straffen
De leden van de Hoge Raad voor Justitie moeten – volgens de huidige regels – een attest van goed gedrag en zeden kunnen voorleggen. Dat attest is echter al lang afgeschaft.

Vandaar dat men voortaan eist dat leden niet veroordeeld mogen zijn tot een correctionele of criminele straf. Zelfs niet met uitstel. De veroordeling moet wel in kracht van gewijsde zijn gegaan. Wie toch veroordeeld is tot een van die straffen hoeft echter niet te wanhopen. Men kan nog altijd eerherstel aanvragen. En in dat geval – als hij eerherstel krijgt – mag hij toch lid zijn van de Hoge Raad.

Eenzelfde regeling geldt trouwens voor buitenlandse veroordelingen tot een soortgelijke straf door een in kracht van gewijsde gegane beslissing.

De tweede voorwaarde – dat leden hun burgerlijke en politieke rechten moeten hebben – blijft onveranderd.

Beëindiging mandaat bij veroordeling
Leden van de Hoge Raad die niet meer van hun burgerlijke of politieke rechten genieten of die definitief veroordeeld zijn tot een correctionele of criminele straf, al dan niet met uitstel, kunnen geen lid blijven van de Hoge Raad. Hun mandaat eindigt van rechtswege.

Niet-magistraten
De groep met niet-magistraten binnen de Hoge Raad – zo zijn er 22 – mag geen leden tellen die pas kortgeleden magistraat zijn geweest. Alleen kandidaten die in de vijf jaar voor hun kandidaatstelling geen beroepsmagistraat in actieve dienst zijn geweest, kunnen in de groep van niet-magistraten benoemd worden.

Stemmenaantal
De magistraten zijn in principe verkozen in volgorde van het aantal behaalde stemmen. Mits naleving van de regel dat er zeker een lid van een hof of van het openbaar ministerie bij een hof, een lid van de zittende magistratuur, een lid van het openbaar ministerie en een lid per rechtsgebied van het hof van beroep moet benoemd worden.

Wanneer twee of meer magistraten evenveel stemmen behalen dan worden zij voortaan gerangschikt volgens hun anciënniteit als beroepsmagistraat. De magistraat met de meeste anciënniteit komt bovenaan. Wanneer ook de anciënniteit een gelijke rangschikking oplevert, kijkt men naar de leeftijd van de kandidaten. De oudste kandidaat komt dan bovenaan te staan.

66 jaar
Voortaan mogen kandidaten – op het moment van hun kandidaatstelling – nog geen 66 jaar zijn. Tot nu lag de grens op 63 jaar. Die verhoging van de leeftijdsgrens komt er omdat magistraten voortaan tot hun 70ste kunnen werken . Wie nog geen 66 jaar is kan dus zonder probleem zijn mandaat van 4 jaar volbrengen.

Let wel. De verhoging van de leeftijdsgrens geldt niet alleen voor magistraten maar ook voor niet-magistraten.

Een mandaat eindigt van rechtswege wanneer een magistraat in ruste wordt gesteld. Een mandaatbeëindiging bij het bereiken van de pensioenleeftijd wordt geschrapt, aangezien de magistraat ook na de pensioenleeftijd kan blijven werken.

Twee mandaten
Een mandaat van lid van de Hoge Raad duurt vier jaar. Niemand kan meer dan twee mandaten vervullen. Dat tweede mandaat kan onmiddellijk volgen op het eerste mandaat, of op een later moment in de loopbaan worden uitgeoefend. In totaal kan men dus maximaal acht jaar lid zijn van de Hoge Raad.

De vroegere formulering – ‘het mandaat kan eenmaal worden hernieuwd’ – zorgde voor verwarring. De nieuwe formulering neemt alle twijfel weg: over de ganse loopbaan zijn er twee mandaten mogelijk: twee opeenvolgende of twee termijnen gespreid over de loopbaan.

Voor een opvolger geldt er een specifieke regeling. Normaal gezien valt hij onder de ‘gewone’ regeling. Dus maximaal twee mandaten over de volledige loopbaan. Maar als de resterende duur van het mandaat dat hij overneemt minder dan een jaar bedraagt, dan wordt dit niet aanzien als een mandaat. Wat betekent dat hij daarna nog twee mandaten kan opnemen – als hij nog geen eerder mandaat heeft uitgeoefend.

Inwerkingtreding
De nieuwe wet van 23 november 2015 treedt in werking op 27 november 2015.

Bron

Wet van 23 november 2015 tot aanpassing van de bepalingen van het Gerechtelijk Wetboek inzake de verkiezing en de aanstelling van de leden van de Hoge Raad voor de Justitie, BS 27 november 2015

Gepubliceerd op 30-11-2015

  120