Mogelijkheden en grenzen van teleologische interpretatie

Elke rechtsregel moet worden uitgelegd aan de hand van zijn doelstelling. Wat de doelstelling van de rechtsregel precies inhoudt, staat evenwel niet vast. De doelstelling kan naargelang de context die bij de uitlegging van de rechtsregel wordt gebruikt, verschillend worden ingekleurd. De teleologische interpretatie van de rechtsregel kan bijgevolg meerdere richtingen uitgaan. In een bijdrage, op 26 juni 2019 verschenen in aflevering 405 van het Nieuw Juridisch Weekblad (NjW), belicht Matthias Meirlaen de mogelijkheden van een teleologische interpretatie aan de hand van de rechtspraak.

Gepubliceerd op 26-06-2019

bs

Het recht is nooit af, het verandert dagelijks. Elke rechtsregel beoogt een bepaalde maatschappelijke situatie te regelen, maar het maatschappelijk gebeuren is divers en wijzigt voortdurend. Om de rechtsregel op de feiten toe te spitsen, wordt aangevoerd dat de rechtsregel in het licht van de ene of de andere doelstelling moet worden uitgelegd.

Mogelijkheden van teleologische interpretatie

Het geven van een betekenis aan een rechtsregel op basis van een doelstelling kan worden teruggebracht tot drie indelingen.

Een eerste indeling vormt de fictieve tegenstelling tussen de letter van de rechtsregel en de doelstelling van de rechtsregel. Door de bewoordingen te benadrukken, dan wel een ruimere context te betrekken, kan de draagwijdte van de rechtsregel verschillend worden uitgelegd.

Een tweede indeling vertrekt vanuit de veronderstelling dat de regelgever met de voorliggende situatie geen rekening heeft gehouden, om vervolgens een onderscheid te maken tussen de historische doelstelling en de actuele doelstelling van de regel(gever).

Een derde indeling steunt op de gedachte dat elke doelstelling kan worden uitgelegd als een middel om een meer algemene doelstelling te bereiken, en omgekeerd. Typevoorbeelden vormen de algemene rechtsbeginselen verbod van rechtsregelontduiking, fraus omnia corrumpit en verbod van rechtsmisbruik. Daarbij wordt telkens de draagwijdte van de rechtsregel uitgerekt of verfijnd aan de hand van de veronderstelde doelstelling van redelijkheid en billijkheid.

Grenzen van teleologische interpretatie?

Klassieke begrenzingen aan teleologische interpretatie, zoals de bewoordingen van de rechtsregel, het verbod van rechterlijke rechtsvorming of het beginsel van de scheiding der machten, kunnen door het veronderstellen van een andere doelstelling worden weggewuifd. De betekenis die aan een woord wordt gegeven, kan verschillen naargelang de context die bij de interpretatie wordt gebruikt. Het verbod van rechterlijke rechtsvorming zou steunen op een achterhaalde historische doelstelling en nu eerder als een motiveringsverplichting moeten worden opgevat. Zelfs de scheiding der machten zou veeleer als een evenwicht tussen de machten moeten worden begrepen.

Het toeschrijven van de ene of de andere doelstelling aan de rechtsregel vormt aldus de techniek bij uitstek om de rechtsregel op de feiten toe te spitsen.

De auteur

meirlaen-matthias

Matthias Meirlaen is assistent verbonden aan het Centrum voor verbintenissenrecht (UGent).

  440