Martha Nussbaum: ‘Mijn racistische vader heeft mijn interesse voor gerechtigheid aangescherpt’

‘Recht kan mannen opvoeden die denken dat ze vrouwen zomaar mogen aanranden.’ Duidelijke boodschappen voor de ingewikkelde wereld vandaag. Dat is hét handelsmerk van de Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum, de vrouw die rechters oproept een goed boek te lezen om beter te kunnen oordelen. Ze was onlangs in België voor een eredoctoraat van de universiteit van Hasselt . Als hoogleraar rechtsfilosofie en ethiek aan de universiteit van Chicago is Nussbaum al jaren een gezaghebbende stem in het debat over rechtvaardigheid. De Juristenkrant sprak met haar over de link tussen theater en recht, de bijna persoonlijke strijd tegen seksuele agressie en de relativiteit van erkenning. ‘Het heeft geen enkele zin je te gedragen als een big shot.’ 

Bart Aerts

Martha  Nussbaum
Wanneer Martha Nussbaum daags voor de uitreiking van haar eredoctoraat een kleine aula van de UHasselt binnenwandelt op pumps en in een paars kleedje, verraadt niets dat ze net 69 is geworden. Met een brede glimlach begroet ze de aanwezigen. ‘Het niveau van het Engels is zo hoog in België’, stelt Nussbaum vast. Dat wist ze eigenlijk al van de enkele Belgische studenten in Chicago.
Nussbauw is de auteur van de boeken ‘The Fragility of Goodness’, ‘Love’s Knowledge’, ‘Upheavals of Thought’, ‘Frontiers of Justice’, ‘Not for Profit’, ‘Creating Capabilities’ en ‘Political Emotions’: Docent Eric Lancksweerdt vat het verzamelde werk van Nussbaum tijdens zijn inleiding mooi samen. ‘Ze schrijft boeken die verstand, hart en ziel raken. Iedere zin is geschreven met zorg en liefde. We kunnen alleen heel dankbaar zijn voor wie Nussbaum is. En voor alle geschenken die ze al aan de samenleving heeft gegeven.’
Onder meer daarom krijgt Nussbaum als eredoctor een diploma en een universiteitsmedaille met daarop het opschrift Knowledge in action, de slagzin van de UHasselt. Het zou haar persoonlijk motto kunnen zijn. Het denken van Nussbaum staat steeds ten dienste van onze concrete, alledaagse pogingen om goed te leven. ‘Filosofie geeft richtlijnen voor het leven.’

[...]

‘Vaak wordt gekeken naar het bruto nationaal product (bnp) om te bepalen of het goed gaat met een land. Maar eigenlijk moet je vooral kijken naar de capabilities, de talenten, vaardigheden of menselijke mogelijkheden die elke democratische samenleving zou moeten ondersteunen. Ik wou een benadering die meer over mensen ging. Natuurlijk zal de Wereldbank niet luisteren naar de bevolking, maar misschien wel naar een intellectueel. Dat probeer ik dus te doen: de belangen vertegenwoordigen van mensen over de hele wereld die strijden voor menswaardigheid. [...] Ik wou nagaan welke capabilities een samenleving aan mensen moet geven om een minimale rechtvaardigheid te hebben. Dat is erg gelinkt aan grondwettelijk recht. Zo kwam ik tot een lijst van tien zaken die belangrijk zijn voor alle mensen: leven, gezondheid, lichamelijke integriteit, emoties, verbeeldingskracht, denken, verbondenheid, andere soorten, spel en controle over de omgeving.’

[...]


‘Geen enkele vrouw zou geconfronteerd mogen worden met seksuele agressie. De realiteit is natuurlijk anders. Dus ik hou me bezig met de vraag wat een samenleving en wat de wetgeving daar tegen kunnen doen. Daarom is justitie één van de meest hoopvolle sectoren om in te werken. Als je kijkt hoe wetgeving is tussengekomen in de kwetsbaarheid van vrouwen tegenover seksuele agressie sinds 1970: de vooruitgang in het definiëren van verkrachting, de manier waarop politie omgaat met verkrachting en hoe processen verlopen. Dat is het resultaat van feminisme en justitie. Zo is gaandeweg het algemeen aanvaarde ‘neen betekent neen’ ontstaan. De film The Accused met Jodie Foster is een realistisch relaas van die verandering in het recht. Het is één van de beste films over recht die ik ken.

 

Dit zijn fragmenten uit het artikel. Het volledige interview kunt u lezen in De Juristenkrant (nr. 331 van 15 juni 2016)op papier, digitaal, of via Jura.

Gepubliceerd op 16-06-2016

  75