Hoe onmenselijk is het vrijewilscepticisme?

Jan VerplaetseJan Verplaetse schreef voor het Nieuw Juridisch Weekblad (NjW) (afl. 321 van 29 april 2015) een repliek op Bart Nelissen die het vrijewilscepticisme een gevaarlijke want onmenselijke filosofie vindt. Jan Verplaetse vindt zijn aanklacht ongegrond. Hierna vindt u een samenvatting van deze bijdrage.

In aflevering 320 van 8 april 2015 van het Nieuw Juridisch Weekblad (NjW) was Bart Nelissen hard voor een rechtssysteem zonder schuld en vrije wil. Wie sceptisch staat tegenover die twijfelachtige fundamenten waarop het huidig Belgisch recht steunt, moet – aldus Nelissen – beseffen dat toekomstig recht dat hiervan afwijkt onmenselijke trekken zal hebben. Schuldloos recht heeft iets totalitair, kil en afstandelijk. Schuldloos recht is recht zonder menselijkheid.

Jan Verplaetse ontkracht die kritiek. Vooreerst onderstreept hij dat wie sceptisch staat tegenover die traditionele grondslagen van het strafrecht net door medemenselijkheid gemotiveerd wordt om te pleiten voor een recht dat schuld en toerekening loslaat. Veel mistoestanden in het huidig penitentiair systeem zijn net het gevolg van het vasthouden aan het problematische onderscheid tussen verwijtbare schuld en ontoerekenbare onschuld. Een schuldloos recht is een recht zonder vergelding maar op basis van meer inzicht. Is het net geen teken van menselijkheid om eerder begrijpend en inzichtelijk dan beschuldigend op te treden? Ten gronde vreest Nelissen dat dit inzicht en begrip omslaan in afstandelijkheid en kilheid. Met schuld en verwijt gaan ook andere attitudes verloren die rechters nodig hebben om een menselijk oordeel uit te spreken. Verplaetse vindt dat Nelissen dit verlies overdrijft. Een vrijewilsceptische blik is zeker een andere blik die afstand wil nemen van een houding die zaken alleen erger maakt, maar ten opzichte van houdingen die we wenselijk vinden maar die botsen met verdienste en verantwoordelijkheid bestaat een uitdagende derde weg.

Het vrijewilscepticisme blijft een filosofie die zich op gepaste loopafstand van onze dagelijkse psychologie bevindt: vreemd genoeg om boeiend te zijn, maar niet zo vreemd dat het beangstigend wordt.
 



De auteur is hoofddocent moraalfilosofie (UGent).

Bron: Jan VERPLAETSE, “Hoe onmenselijk is het vrijewilscepticisme? Een repliek op Bart Nelissen”, NjW 2015, afl. 321, 298-303.

De volledige tekst vindt u in het Nieuw Juridisch Weekblad (NjW). Klik hier voor meer informatie over het Nieuw Juridisch Weekblad (NjW), alsook voor de abonnementsvoorwaarden.

NjW kan ook gelezen worden op smartphone en tablet. Wie al een abonnement heeft op de papieren versie geniet van een voordeeltarief. Klik hier voor meer informatie over NjW mobiel.

>>> Als u nu een jaarabonnement neemt op NjW ontvangt u gratis het volledige artikel van Henri Vandebergh in pdf-formaat. Zend hiervoor een e-mail met vermelding van alle vereiste contactgegevens voor de levering en facturatie van uw abonnement naar: njw@wolterskluwer.be.

De website van NjW: www.e-njw.be


Gepubliceerd op 29-04-2015

  54