Gelieve zich te onthouden indien man

Jogchum VrielinkStefan SottiauxJogchum Vrielink en Stefan Sottiaux schreven voor het Nieuw Juridisch Weekblad (NjW) een doctrinebijdrage over genderquota in de academische wereld (afl. 337 van 2 maart 2016). Ze onderzoeken de juridische aspecten van het exclusief voorbehouden van academische posities aan vrouwelijke kandidaten. Hierna vindt u een samenvatting van deze bijdrage.

De loopbaan van vrouwelijke academici verloopt vaak moeizamer dan die van hun mannelijke tegenhangers. Vooral bij het beklimmen van de carrièreladder is sprake van een grotere uitval bij vrouwen: hoe hoger in de academische echelons, hoe minder vrouwen. Het gaat om de zogenaamde lekkende pijplijn (leaky pipeline). Vlaanderen is geen uitzondering op dit fenomeen. Ook hier blijft het zo dat er maar een beperkte doorstroming is van vrouwen naar het kader van het zogeheten Zelfstandig Academisch Personeel.

‘Zachte’ maatregelen die de ondervertegenwoordiging van vrouwen proberen aan te pakken, leveren volgens sommigen te weinig of onvoldoende snel resultaat op. Vandaar dat sommige buitenlandse overheden en universiteiten overschakelen op meer verregaande middelen. De meest radicale maatregelen houden in dat bepaalde beurzen, fellowships, tenure track-posities of vaste aanstellingen exclusief aan vrouwelijke kandidaten voorbehouden worden.

Ook in België gaan geregeld stemmen op om voor een dergelijke aanpak te kiezen. Als men het doet in het buitenland, waarom dan immers hier niet? Los van de eventuele (on)wenselijkheid hiervan, rijst hierbij de voorafgaande vraag of zulke maatregelen juridisch toelaatbaar zijn.

Juridisch kader voor positieve actiemaatregelen

Het is vooral het recht van de Europese Unie en de rechtspraak van het Hof van Justitie, dat voor de Belgische context het belangrijkste kader inzake positieve-actiemaatregelen vormt.

Voor het Hof is een voorrangsregeling mogelijk, maar slechts bij gelijke kwalificatie van kandidaten en zelfs dan moet er een ontsnappingsclausule zijn. Een regeling mag nooit automatisch en onvoorwaardelijk voorrang verlenen aan een kandidaat van een bepaald geslacht (laat staan dat een positie uitsluitend zou mogen openstaan voor kandidaten van een bepaald geslacht), en bij de sollicitaties moet rekening worden gehouden met de bijzondere persoonlijke situatie van alle kandidaten, ongeacht geslacht.

Deze beginselen werden ook reeds – zowel door het Hof van Justitie als door het EVA-Hof – specifiek toegepast op positieve actie in het universitair onderwijs.

Posities exclusief voor vrouwen 

Rechtspraakanalyse toont dat het voorbehouden van posities, beurzen, etc. aan vrouwelijke kandidaten, in de huidige stand van de Europese en Belgische rechtspraak, op belangrijke of zelfs onoverkomelijke juridische bezwaren stuit.

Het voorbehouden van middelen voor uitsluitende aanstelling of bevordering van vrouwelijke kandidaten lijkt eenduidig in strijd met de rechtspraak van de hoogste rechtscolleges. Een systeem dat het gebruik van bepaalde middelen koppelt aan een automatische en onvoorwaardelijke voorrang voor vrouwen zonder individuele beoordeling van de kwalificaties van alle kandidaten (of dat zelfs geen mannelijke kandidaten toelaat), is in de huidige stand van het recht onmogelijk. In andere Europese landen is die situatie in beginsel niet anders.

De strikte voorwaarden van het Europees Hof inzake positieve actie in de aanwervingsfase, laten overigens onverlet dat het Hof wel een aanzienlijke ruimte laat voor andersoortige maatregelen van positieve actie, die ook in de academische context relevant (kunnen) zijn.

Kortom: hoewel men, naar de huidige rechtspraak, niet mag eisen dat mannen zich onthouden, betekent dat niet dat de ‘lekkende pijplijn’ niet op andere manieren gedicht kan worden. 



Jogchum Vrielink is postdoctoraal onderzoeker en coördinator discriminatierecht binnen het Steunpunt Gelijkekansenbeleid (KU Leuven).
Stefan Sottiaux is hoofddocent staats- en bestuursrecht (KU Leuven) en advocaat.

Bron: Jogchum VRIELINK en Stefan SOTTIAUX, “Genderquota in academische wereld. Juridische aspecten van het exclusief voorbehouden van academische posities aan vrouwelijke kandidaten”, NjW 2016, afl. 337, 146-152.

De volledige tekst vindt u in het Nieuw Juridisch Weekblad (NjW). Klik hier voor meer informatie over het Nieuw Juridisch Weekblad (NjW), alsook voor de abonnementsvoorwaarden.

NjW kan ook gelezen worden op smartphone en tablet. Wie al een abonnement heeft op de papieren versie geniet van een voordeeltarief. Klik hier voor meer informatie over NjW mobiel.

>>> Als u nu een jaarabonnement neemt op NjW ontvangt u gratis het volledige artikel van Jogchum Vrielink en Stefan Sottiaux in pdf-formaat. Zend hiervoor een e-mail met vermelding van alle vereiste contactgegevens voor de levering en facturatie van uw abonnement naar: njw@wolterskluwer.be.

De website van NjW: www.e-njw.be

Op Jura vindt u meer rechtsleer over genderquota.


Gepubliceerd op 02-03-2016

  89