Erdowie, Erdowo, Erdowaanzin? Vijf bedenkingen bij de zaak Böhmermann

‘De rechtstaat is dood!’ Dat nieuws brachten velen in de sociale en klassieke media in reactie op het feit dat de Duitse regering toestemming verleende aan het OM om onderzoek te verrichten naar de eventuele strafbare feiten die komiek Jan Böhmermann zou hebben gepleegd jegens de president van Turkije, Recep Tayyip Erdoğan.

De geruchten over die dood lijken Koen Lemmens en Jogchum Vrielink schromelijk overdreven. Dat schrijven ze in De Juristenkrant.

Koen Lemmens en Jogchum Vrielink

Foto: Jan Böhmermann, door Franz Richter

[Dit is een fragment uit het artikel. De volledige tekst kunt u lezen in De Juristenkrant nr. 328 van 20 april 2016 of via Jura]

De huidige controverse vindt zijn oorsprong in een lied dat over Erdogan gemaakt werd door een satirisch programma op de Norddeutsche Rundfunk. Nena’s hit ‘Irgendwie, Irgendwo, Irgendwann’ werd daarin geparodieerd als ‘Erdowie, Erdowo, Erdogan’. Turkije kon dat maar weinig smaken, probeerde de verspreiding van het lied tegen te gaan en heeft zelfs de Duitse ambassadeur ontboden.


Dat dit een omgekeerd effect zou sorteren, was ongeveer even voorspelbaar als het antwoord op de vraag of Kerst dit jaar in december valt. Eén van de meest opgemerkte reacties was die van Böhmermann in zijn satirische programma op de ZDF (Neo Magazin Royal).


In de bewuste uitzending legde de komiek eerst, op satirische wijze, uit wat je in Duitsland juridisch niet mag zeggen. Daarna las hij een zelf geschreven ‘lasterdicht’ voor, waarvan hij aankondigde dat het een voorbeeld was van wat in Duitsland ontoelaatbaar is. In het gedicht werd Erdogan onder meer uitgemaakt voor geitenneuker, vrouwenmishandelaar en pedofiel.


 

[...]

2. Had Merkel anders moeten beslissen?
Nu Merkel toestemming heeft gegeven voor de strafvordering, ontstaat de indruk dat ze gezwicht is voor de Turken. Ons lijkt dat een onjuiste conclusie.
[...]
Ten tweede, en dat gaf Merkel zelf ook aan, past het niet in een democratische rechtstaat dat politici zich inlaten met strafvervolging. Het fiat van Merkel komt dus gewoon neer op het vrije baan geven aan de normale rechtsgang.

[...]


5. Is de rechtstaat nu dood? 
Kortom: het is voorbarig om te suggereren dat Duitsland plat op de buik is gegaan voor de politieke druk van Erdogan. Vanuit rechtstatelijk perspectief is het zelfs eerder toe te juichen dat het gerecht nu zijn werk kan doen. Mocht Merkel ‘nee’ gezegd hebben, dan was het veel gemakkelijker om haar te beschuldigen van ‘politieke spelletjes’.


Het zorgwekkendste aan deze affaire is niet dat Erdogan klacht neerlegt en dat een rechtbank zich over die klacht zal uitspreken. Het grote drama is dat een satiricus, wiens optreden al dan niet te ver gegaan is, moet onderduiken omdat hij blijkbaar moet vrezen voor zijn fysieke veiligheid. Zelfs de grofste mond moet onbevreesd door het leven kunnen gaan.

[...]


 

Koen Lemmens is hoofddocent publiekrecht KU Leuven en docent persrecht aan de VUB, Jogchum Vrielink is onderzoeker publiekrecht aan de KU Leuven.

 

Dit is een fragment uit het artikel. De volledige tekst kunt u lezen in De Juristenkrant nr. 328 van 20 april 2016 (op papier of op uw desktop of tablet) of via  Jura.

Gepubliceerd op 21-04-2016

  64