De Juristenkrant: dubbele spiegel van en voor recht en justitie

Uit De Juristenkrant nr. 400 van 18 december 2019

De Juristenkrant viert haar twintigste verjaardag. In het editoriaal van de redactie van aflevering 200, waarbij ook het tienjarig bestaan werd gevierd, was sprake van ‘een goedgevulde tien jaar, maar wat belangrijker is: een bewogen decennium voor justitie’.

Gepubliceerd op 19-12-2019

Uiteraard zijn er duidelijke ontwikkelingen geweest in het recente decennium, maar justitie blijft duidelijk ‘unfinished business’, ook al is onlangs de basiswetgeving voor een aantal belangrijke rechtsgebieden vernieuwd en zijn er heel wat potpourribepalingen van kracht geworden, op initiatief van de zeer actieve minister van Justitie - althans in tijden van volle bevoegdheid voor de uitvoerende macht.

Recht en justitie functioneren uiteraard altijd binnen een duidelijke context. Ook de laatste tien jaar zijn de belangrijkste tendensen een exponentiële groei van de informatie- en communicatietechnologieën, de snelle globalisering van de economie, de gestage verschuiving van de politieke besluitvorming, de ontwikkeling van de multiculturele samenleving, de ideologische pluralisering van waarden en opvattingen, in een meer recente periode aangevuld met het ontstaan van een sterk veiligheidsdiscours, waarbij er een spanning is tussen de rechten en vrijheden van de burgers en de mogelijke beperkingen, die worden bepleit onder de noemer veiligheid. Een aantal van die ontwikkelingen baart toch ernstige zorgen.

juristenkrant_400_full

Daarnaast komen er vanuit diverse hoeken in de samenleving kritische bemerkingen, gericht aan de rechterlijke macht, voor beslissingen in bepaalde materies. Sommigen nemen woorden zoals ‘activistische’ of ‘wereldvreemde’ rechters in de mond, terwijl het eigenlijk gaat om uitspraken die de wetgeving toepassen, zonder meer en soms met een interpretatie, daar waar de regel zich ertoe leent. Dat is nu net de opdracht van de rechterlijke macht, om onafhankelijk en binnen de legaliteit concrete geschillen op te lossen.

Het vertrouwen van de burger in justitie is deels wel gestegen, maar de Justitiebarometer toont aan dat we nog lang niet aanbeland zijn bij een behoorlijk resultaat. De digitalisering en de invoering van gemeenschappelijke platformen binnen justitie schrijden slechts - niet met rasse - maar met slakkenstappen voort. We leven in een digitaal tijdperk, maar toch zweren heel wat juridische beroep bij het ambachtelijke.

Er is ook een duidelijke liberalisering zichtbaar, gekoppeld aan een gerichtheid op het ondernemerschap, maar daar is bij bepaalde delen van de advocatuur men nog zeer terughoudend over.

Of men het wil of niet, er is sprake van een verdergaande globalisering en internationalisering, waarvan de ontwikkeling weliswaar getemperd wordt door de materie van het recht, wat zorgt voor een zekere lokale verankering.

Er is een duidelijke vraag naar ondersteuning van de juridische professies door de juridisering en de administratieve belasting, en het fenomeen van de paralegals groeit: ze bieden ondersteuning voor de traditionele juridische beroepen.

Susskind parafraserend - hij heeft het vooral over de advocatuur, maar ook over de ‘lawyers’ in het algemeen, juristen die niet van plan zijn mee te evolueren en te veranderen in hun werkingspraktijken en de diversiteit in hun palet van diensten, zullen moeten vechten om te overleven. Zij die nieuwe technologieën aanvaarden en nieuwe manieren van werken in de juridische dienstverlening overwegen en integreren, zullen succesvol zijn.

De burger centraal

Bij de Koning Boudewijnstichting werd dit jaar een eerste rapport van de Commissie Burger, Recht en Samenleving geüpdatet. Het verscheen in 2001 onder de titel ‘Het recht van de mensen’. Het nieuwe rapport, ‘De wereld van het recht voor de burger’, focust op twee belangrijke aspecten, met name de productie en de evaluatie van de regelgeving enerzijds en de toegang en de werking van justitie anderzijds. In dat rapport wordt het perspectief van de burger gehanteerd, en ook al is dit De Juristenkrant, het rapport moet ons, juristen, permanent motiveren en aanmoedigen om het juridisch werk steeds kritisch te bekijken en zo mogelijk te verbeteren. De aanbevelingen zijn duidelijk: ze bouwen deels voort op het ‘Groenboek (15 voorstellen voor een betere justitie)’ van de vzw 400 in het kader van het stadsfestival Op.Recht.Mechelen in 2017.

Wat de regelgeving betreft, wordt gepleit voor meer transparantie in de productie en de evaluatie van (nieuwe en wijzigende) regelgeving, naar de noodzaak aan wetenschappelijke kennisopbouw bij de totstandkoming van wetgeving en een systematische en grondige vorming van wetgevingsjuristen. Voor de toegankelijkheid van regelgeving wordt voorts voorgesteld om de juridische eerstelijnsbijstand te verbreden, zowel vanuit juridisch als sociaal oogpunt, zodat het recht sneller tot bij de burger komt. Vereenvoudiging en klare taal zijn duidelijke uitdagingen. Relevant is ook dat meer empirisch onderzoek gebeurt over de vraag hoe de burgers aan hun recht komen.

De tweede focus is de toegang tot justitie en vanuit democratisch perspectief is het toch van belang dat er zo weinig mogelijk drempels bestaan in de toegang tot justitie. Een hefboom daarbij is de kosteloze juridische bijstand, waarbij een verhoging van de inkomensgrenzen en de verankering van kwaliteitseisen voorop moeten staan. De creatie van een duidelijk onthaal en doorverwijsnetwerk zullen de toegankelijkheid verhogen. Het rapport pleit voor de oprichting van een federaal bureau voor toegankelijke en begrijpelijke juridische taal. Bij de werking van justitie is de uitdaging om een evenwicht te vinden tussen snelheid en kwaliteit. Digitalisering en standaardisering zijn, waar mogelijk, aangewezen, een aanpassing van de werking aan de diversiteit in de samenleving, en garanties voor een eerlijk verloop in het kader van de gerechtelijke bemiddeling.

Er is dus duidelijk nog werk aan de winkel. De Juristenkrant vindt het belangrijk het kritisch nadenken over de ontwikkelingen en de knelpunten te bevorderen in haar tweewekelijkse afleveringen. De Juristenkrant wil getuige zijn van belangrijke ontwikkelingen, en die zowel objectief als meer gekleurd -via de rubriek Forum- tot bij de jurist brengen, een dubbele spiegel als het ware. We koesteren de dialoogcultuur, ook met de lezer: en dat mag zelfs wat meer gebeuren. Schrijven, mailen, reageren, aarzel niet. Maar de aandacht gaat ook - noodgedwongen fragmentair - naar positiefrechtelijke ontwikkelingen en ten slotte ook naar de ‘mensen van het recht’. Het is immers dat justitie niet enkel een verhaal is van structuren en instellingen, maar ook van zij die deze structuren en instellingen bemensen.

 

De Juristenkrant-redactie

  537