COVID-19 en gezondheidsrecht: een eerste analyse

A la guerre, comme à la guerre ?

Toen het coronavirus zich in maart 2020 begon te verspreiden, veroorzaakte dat een opmerkelijke politieke dynamiek. De Koning werd gemachtigd om tijdelijk wetskrachtige maatregelen te treffen om te kunnen reageren op de Covid-19  epidemie; maar er verschenen ook ‘beslissingen’, aanbevelingen en omzendbrieven van overheden die daartoe nauwelijks bevoegd zijn op basis van een bijeengeharkt en soms zelfs betwistbaar normatief kader.

Gepubliceerd op 26-10-2020

Veel ‘beslissingen’ werden vervolgens, al dan niet in uitvoering van die bijzondere machtenwet, door de Nationale Veiligheidsraad en de Risk Management Group (hierna: ‘RMG’) genomen. Dat zijn formeel gezien weliswaar  overheidsorganen, maar hun beslissingen zijn niet bindend, noch afdwingbaar zonder verdere formele uitvoeringsbesluiten. Doorheen de crisis werd ook uitvoerig gebruik gemaakt van omzendbrieven van ad hoc samengestelde groepen van experten en ambtenaren. Deze zijn  a fortiori niet bindend. Ze verschijnen juridisch als loutere aanbevelingen voor ziekenhuizen en zorgverstrekkers.

1240

Verplichte vaccinatie is geen evidentie

Ook het opleggen van een vaccinatieplicht is geen evidentie. Dat blijkt bijvoorbeeld uit een eerdere machtenwet van 16 oktober 2009. Daarin werd bepaald dat de Koning geen vaccinatie kon opleggen. Hoewel er toen meerdere vaccins beschikbaar waren, werd er dus uitdrukkelijk voor gekozen om geen vaccinatieplicht op te leggen, ook niet aan de risicogroepen of aan bepaalde personeelsgroepen. In de bijzondere machtenwet van 27 maart 2020 werd overigens geen vaccinatiebepaling of -verbod opgenomen.

Foute diagnose bij teleconsultatie

Er zijn doorheen de Covid-19 periode ook veel aansprakelijkheidsvragen gerezen. Verschillende zorgverleners uit tijdelijk gesloten afdelingen hebben zich vrijwillig aangeboden op de afdeling intensieve zorgen. Een zorgverlener begaat in beginsel geen fout door in een noodsituatie te werken op een IC-afdeling zonder gespecialiseerde expertise. De noodtoestand is hier een rechtvaardigingsgrond voor het medisch handelen buiten het eigen expertisedomein. Ook het voorschrijven van geneesmiddelen zonder de patiënt te hebben gezien of te hebben onderzocht is in normale omstandigheden een verboden en riskante aangelegenheid. Er werden door de overheid in de crisis nochtans richtlijnen uitgevaardigd waarin telegeneeskunde aanbevolen werd. Een vergissing in de diagnose is natuurlijk nog geen fout, dat is pas het geval als een normaal zorgvuldige arts een andere beslissing zou hebben genomen. Toch is het risico op fouten aanzienlijk hoger.

Triage en recht op gelijke toegang tot zorg

Op het hoogtepunt van de pandemie werd ook veelvuldig triage toegepast op de intensieve zorgen. Op het eerste gezicht is zo’n triage strijdig met het recht op gelijke toegang tot de gezondheidszorg. Maar bij nood kan het recht op toegang niet steeds worden gewaarborgd omdat er onvoldoende bedden zijn voor te veel patiënten. In zulke situaties moet de allocatie gebeuren op basis van objectieve criteria, zonder enige (onwettige) discriminatie. Leeftijd kan daarbij evenwel nooit een correct criterium zijn. Zoals vele landen had België ook nood aan beschermend materiaal, zoals mondmakers, voor de zorgverleners. Het gebruik van gebrekkig materiaal kan leiden tot aansprakelijkheid. De zwaarste aansprakelijkheid ligt bij de producent die het gebrekkig product op de markt heeft gebracht en die op grond van de Wet Productenaansprakelijkheid hier foutloos voor aansprakelijk is.  Maar ook het overheidsorgaan of het bedrijf dat de controle uitvoert, kan aansprakelijk gesteld worden.

Gelukkig moest er niet opgevorderd worden

Auteur

filip-dewallens_-003

Prof. Dr. Filip Dewallens

UAntwerpen, KU Leuven
Advocaat bij Dewallens & partners

 

Webinar COVID-19 & Gezondheidsrecht

Op 3 december organiseren de docenten Gezondheidsrecht van de UGent, UA en KUL een interuniversitair webinar over COVID-19 en gezondheidsrecht. Verschillende gezondheidsrechtelijke vraagstukken zullen behandeld worden. Het webinar is gratis, vooraf inschrijven is wel verplicht. Meer informatie vindt u hier: www.gezondheidsrecht.be.

 

  881