Christian Denoyelle: ‘Soms is het goed de dingen eens vanop afstand te bekijken’

Uit De Juristenkrant nr. 421 van 13 januari 2021

‘Iedereen is kritisch over justitie. Soms ook terecht. Maar tegelijk moet ook gezegd worden dat de winkel blijft draaien. Al die mensen binnen justitie, de ene wat meer als de andere, maar ze doen het toch allemaal maar hé.’ Christian Denoyelle zegt het op het einde van een lang gesprek, op zijn laatste werkdag als voorzitter van de Hoge Raad voor de Justitie. Een gesprek waarin omgekeken wordt in verwondering, verbazing en verontwaardiging. ‘Ik twijfel soms of justitie door de politiek nog beschouwd wordt als een volwaardige derde macht.’

Gepubliceerd op 14-01-2021

Dirk Leestmans
Journalist bij VRT nieuwsdienst

‘De ervaring die ik hier bij de Hoge Raad heb opgedaan, neem ik mee.’ En dat betekent dat u uw rol als magistraat voortaan anders gaat invullen? ‘Ik denk het wel. Als magistraat werk je in een professionele omgeving die is wat ze is. Bij de Hoge Raad heb je een helikopterzicht en dat is in alle betekenissen verruimend. Soms is het goed de dingen eens vanop afstand te bekijken en niet alleen maar als magistraat.’

Hij geeft het voorbeeld van de klagende burger over de traagheid van justitie. ‘Als je zo’n klacht leest met de ogen van een rechter, is dat, naar de normen van justitie, vaak perfect verklaarbaar. Maar voor een leek, een buitenstaander, is dat helemaal niet normaal. Ik hoop dat ik die kritische blik kan blijven behouden.’

[...]

denoyelle-18
© Wouter Van Vaerenbergh

Magistraten hebben niet de reputatie erg open te staan voor veranderingen?

‘Dat spreek ik tegen. Zelfs bij erg gevoelige audits die we deden, kon er toch altijd gepraat worden. Maar ik geef toe: er zijn magistraten die erg lange tenen hebben en moeilijk kritiek kunnen incasseren. Maar dat is een fenomeen dat je ook elders in de samenleving tegenkomt. Er zijn altijd en overal enthousiaste voortrekkers, een zwijgende meerderheid en een groep zwartgallige zeurpieten. En dat laatste vind ik zelfs niet eens erg. Ik wil gerust luisteren naar indignado’s. Dat is niet altijd even leuk maar soms hebben ze ook wel een punt.’

[...]

Deelt justitie gewoon in de besparingsklappen die de hele overheid treffen of zit er een bewuste politiek achter?

‘Ik wil iedereen geven wat iedereen toekomt, maar ik stel toch vast dat andere departementen, denk aan de sociale zekerheid, behoorlijk meer krijgen dan justitie. Of daar een bewuste politiek achter schuilt, weet ik niet.’

‘Ik stel wel vast dat een aantal zaken systematisch aan justitie onttrokken zijn. Maar is daarover eigenlijk een kerntakendebat geweest? I don’t know. Omdat justitie zogezegd niet kan volgen, voert men GAS-boetes in en dan zie je een parallelle organisatie ontstaan van GAS-ambtenaren die zichzelf steeds versterkt.’

[...]

Politici formuleren vaker openlijk kritiek op de werking van justitie? Denk aan het verwijt van de wereldvreemde rechters.

Dat is een erg verontrustende evolutie. Als politici erg vijandige uitspraken doen over justitie begeven ze zich op een hellend vlak. Sommigen doen het subtieler maar dat is even schadelijk. Als ik naïef was, zou ik denken dat ze dat doen als aansporing voor justitie om het beter aan te pakken, maar volgens mij tasten ze het vertrouwen in het hele staatsbestel aan. Vroeg of laat komt dat als een boemerang in hun gezicht terug. Politici kunnen immers de wetten en procedures veranderen en de nodige budgetten vrijmaken.’

Overigens heb ik niet de indruk dat de politiek justitie nog beschouwt als een volwaardige macht. Kijk naar het ministerieel besluit met de Covid-maatregelen. Er wordt gesproken van de wetgevende en uitvoerende macht als essentiële functies, en een heel eind verderop heeft men het pas over de justitiediensten en de beroepen die daaraan verbonden zijn.’

‘Mag ik er toch aan herinneren dat die rechterlijke macht er is voor de burger en het beschermen van fundamentele rechten en vrijheden. Als alles in handen komt van de uitvoerende macht, is het evenwicht der machten zoek. En als er dan een regering aan de macht komt die geen enkel tegengewicht meer duldt, is het einde helemaal zoek.’

‘Dit beschouw ik als een fundamentele kwestie: welk vertrouwen hebben we in onze instellingen?’

[...]

In het laatste jaarrapport van de HRJ wordt eens te meer gewezen op het probleem van rekrutering. Voor een aantal functies binnen de magistratuur is het blijkbaar erg moeilijk de geschikte mensen te vinden?

‘Dat is een probleem dat me hoe langer hoe meer zorgen baart. Het ambt van de magistraat moet aantrekkelijker gemaakt worden.’

‘Het is een probleem waar niet alleen de FOD Justitie mee geconfronteerd wordt, als dat een troost kan zijn. Wie wil er eigenlijk nog voor de overheid werken?’

[...]

Burgers kunnen bij de Hoge Raad ook klacht neerleggen. Werkt dat systeem ook als barometer voor de werking van justitie?

‘Wat wij hier binnen krijgen is maar het topje van de ijsberg. Wij krijgen zo’n 200 à 300 klachten per jaar binnen. Dat is niet veel te noemen. Het minste wat je kan zeggen is dat dat kanaal verder ontwikkeld moet worden. Te veel mensen met een potentiële klacht bereiken ons niet.’ 

[...]

  977