Boekenbeurs 2019: een selectieve selectie

In de zee van boeken die op de Antwerpse boekenbeurs getoond worden, drijven er naast de vakliteratuur zeven boeken boven die een jurist kunnen aanspreken. Een erg selectieve selectie.

Gepubliceerd op 12-11-2019

Dirk Leestmans
Journalist bij VRT nieuwsdienst

Aantekeningen bij een moord

Peter Vermeersch

vermeersch

Over de zin en onzin van assisenrechtspraak is al veel inkt gevloeid en aan dat maatschappelijk debat zal ook niet direct een einde komen (al zeker niet met het assisenproces rond de terreuraanslagen in het vooruitzicht, maar dit terzijde). Peter Vermeersch, schrijver en hoogleraar, heeft op zijn beurt een erg interessante en hoogst persoonlijke bijdrage geleverd aan die discussie. De man was in 2016 letterlijk uitgeloot om te zetelen in een Brusselse assisenzaak en maakte van die gelegenheid niet alleen gebruik om zijn burgerplicht te vervullen, maar ook om grondig te reflecteren over lekenrechtspraak en veel meer dan dat, zeg maar schuld en boete.

Welke psychologische mechanismen spelen, hoe de groepsdynamiek vorm krijgt, wat de impact is van de professionele rechters… komen we niet te weten omdat de man hoe dan ook gehouden is tot discretie. Dat is jammer maar begrijpelijk. Maar daar staat tegenover dat Peter Vermeersch erg onderbouwd een aantal bedenkingen formuleert die bijzonder interessant zijn. En door zijn vlotte schrijfstijl en zorgvuldige compositie is zijn boek erg toegankelijk zonder aan diepgang te missen. Wie wil weten hoe Peter Vermeersch het ervaren heeft ‘onderdeel te zijn van een institutie die pijnigt’, moet dit boek lezen. Het is een boek dat antwoorden geeft maar vooral veel vragen stelt. En daarmee is het debat alleen maar gediend.

(uitgeverij De Bezige Bij)

De bokser, het leven van Max Moszkowicz

Marcel Haenen

de-bokser

Max Moszkowicz is een erg bekend Nederlands strafpleiter. Ik kan niet meteen een Vlaamse evenknie bedenken en dat zegt ook iets over de uniciteit van deze man. Moszkowicz raakte bekend door zijn rol als advocaat in erg grote (en gemediatiseerde) processen als dat van drugshandelaar Klaas Bruinsma en Heinekenontvoerder Willem Holleeder, om die maar te noemen, want eigenlijk is de biografie tegelijk een beschrijving, zoals de auteur zelf zegt, van vijftig jaar strafrechtspleging. Dat mag dan misschien een dichterlijke overdrijving zijn, het leven en werk van Moszkowicz overstijgt zeer zeker ook zijn persoon. Het zegt ook iets over een bepaald soort strafpleiter zoals we die ook in ons land kennen: een reputatie opbouwen via zorgvuldig uitgekozen contacten met enkele journalisten, gecultiveerd vedettisme, het niet altijd even nauw nemen met de deontologie, dubieuze verhoudingen met het clientèle … (Max Moszkowicz jr. kan daar ook over meespreken.) De biograaf laat niet na ook de kleine kantjes van een grote mijnheer in de verf te zetten.

Want dat laatste was hij ongetwijfeld ook. Moszkowicz heeft een leven geleid om u tegen te zeggen. Hij is erin geslaagd door keihard werken en een boksersmentaliteit zich een positie te verwerven die respect afdwingt (ook al sloeg hij wel eens onder de gordel).

De beschrijving van dat alles, gecombineerd met het intrigerende en pakkende persoonlijk verhaal van Moszkowicz als overlever van de concentratiekampen, maakt van deze biografie een prestatie van de bovenste plank. Een indrukwekkend boek. Een absolute aanrader.

(uitgeverij Querido)

Dorsmans dood

Miek Smilde

smilde

Nog uit Nederland maar van een heel andere orde is de roman van Miek Smilde, juriste en journaliste, onder andere jarenlang verbonden aan Mr., het Nederlandse platform voor juristen. Smilde is nu beleidsadviseur bij de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak. Die achtergrond laat zich voelen in deze roman die het verhaal vertelt van een rechter die geconfronteerd wordt met een rechterlijke dwaling (en eigenlijk vooral met zichzelf). Beweren dat rechters ook maar mensen zijn is een open deur intrappen van hier tot ginder. Maar wie zoals Smilde dat menselijke aspect van een rechter kan beschrijven, geeft aan die bewering een diepgang die je als lezer net zoals bij de hoofdfiguur uit evenwicht brengt. Het is een roman met een erg hoog realiteitsgehalte, erg empathisch geschreven, over recht en dwaling, juridische waarheden en existentiële kwesties.

(uitgeverij De Arbeiderspers)

Het belaste land, over de malaise van onze fiscaliteit

Victor Dauginet

dauginet

‘Het blijft de essentiële opgave van de jurist de macht te wantrouwen.’ Met dat citaat van Marcel Storme is de toon gezet in het boek van fiscalist par excellence Victor Dauginet. Dauginet, dat is bekend, begon zijn carrière bij de belastingadministratie en eindigde ze als fiscaal advocaat van wie de expertise alom gewaardeerd wordt. Haast een halve eeuw leven en werk in die omgeving schragen dit boek. Dauginet weet waarover hij het heeft, dat is duidelijk, en na 248 pagina’s zo mogelijk nog duidelijker.

Dat het Belgisch fiscaal systeem niet echt op orde staat, niet in theorie en al zeker niet in praktijk, weet eigenlijk iedereen. Als die vaststelling volstaat, hoeft dit boek niet. Als u wil weten hoe het zo ver is kunnen komen, lees dit boek. Het is geen wetenschappelijk werk, geen voetnoten, wel veel anekdotes, maar dat maakt het niet minder indringend. Je vraagt je alleen maar af of het om te lachen of om te huilen is. Want de conclusie in het boek van Dauginet is duidelijk: ‘Er is geen behoorlijk gestructureerde fiscaliteit.’ Een boek dat je leest in verbazing, verwondering, niet in het minst verontwaardiging.

(uitgeverij Van Halewijck)

Straf

Ferdinand Von Schirach

straf

De boeken van Von Schirach werden hier eerder al aanbevolen en dat doen we graag opnieuw voor zijn recentste werk, ‘Straf’, twaalf korte misdaadverhalen die gepresenteerd worden als het sluitstuk van een trilogie, na ‘Misdaden’ (2009) en ‘’Schuld’ (2011).

Von Schirach was jarenlang een erg succesvol strafpleiter in Berlijn maar zijn schrijverschap is zo mogelijk nog succesvoller. In elk geval dermate dat de man besloot te stoppen met advocatuur om zich fulltime op het schrijverschap toe te leggen. Daarmee verliest de Berlijnse balie een talent, maar het leidt hopelijk tot meer van dit.

Von Schirach blijft inspiratie putten uit zijn advocatenpraktijk en combineert dat met een fantastische schrijfstijl, geen woord te veel en pijnlijk juist. Mocht het niet zo’n flauwe woordspeling zijn, we zouden zeggen dat in de beperking zich de meester toont.

In de verhalen van Von Schirach komen vaak thema’s terug als goed en kwaad, waarheid en werkelijkheid, eenzaamheid en vervreemding. Von Schirach kan als geen ander in de ziel van een ander kijken en zijn observaties prachtig verwoorden.

(uitgeverij De Arbeiderspers)

Rwanda 1994, de samenzwering van de machtigen

Jean Flamme

rwanda-1994

Een kwart eeuw geleden eindigde in Rwanda de genocide en uitgerekend in datzelfde jaar startte men aan de Brusselse balie Advocaten Zonder Grenzen. De Gentse advocaat was geëngageerd in beide en daarover gaat ook dit boek: hoe kan de internationale justitie bijdragen tot een rechtvaardiger wereld? Want, zo start het voorwoord, straffeloosheid is het ergste wat een maatschappij kan overkomen.

Het boek beschrijft uitvoerig de achtergrond van het Rwandese conflict waarbij de auteur bepaald scherp is voor Paul Kagame, versta ook goed de ondertitel van het boek.

‘De meest elementaire wetten die de mens ooit had gekend, tot zelfs de natuurwet toe, waren opgehouden te bestaan. De mensheid had Rwanda van de lijst geschrapt.’ Veel pessimistischer kan een mens- en maatschappijbeeld niet zijn. Het justitiële apparaat in Rwanda was met welgeteld één procureur, drie rechters, een vijftiental advocaten en meer dan 100.000 mensen in de gevangenis evident niet uitgerust om hieraan het hoofd te bieden. De Verenigde Naties organiseerden een tribunaal in Arusha (Tanzania), waar Jean Flamme ook optrad als advocaat.

Vanuit die ervaring (later zal hij ook werken in andere internationale rechtbanken) beschrijft Flamme de complexiteit van dit conflict en de rol van justitie hierin, die los nog van de geopolitieke belangen alleen al problematisch is omwille van diverse concepten van waarheid.

Zeker ook met de assisenzaken hierover die gepland staan in Brussel, waar Jean Flamme overigens ook zal in optreden, is dit boek noodzakelijke lectuur.

(uitgeverij Van Halewijck)

Laura H. Het kalifaatmeisje uit Zoetermeer

Thomas Rueb

laura-h

Over het kalifaat is al ontzettend veel geschreven. Dit boekt valt daartussen op. Omdat de auteur, een journalist van NRC, erin slaagt een perfecte mix te brengen van feitelijke informatie en human intrest. Hij reconstrueert en componeert bijzonder zorgvuldig het verhaal van Laura H., een jong meisje dat letterlijk verleid wordt naar Syrië af te reizen. Dat verhaal heeft niets vergoelijkend, integendeel, de afschuw voor het kalifaat wordt er alleen maar groter op, maar toch krijg je inzicht in wat jonge mensen (vooral psychologisch) bezielt in dat inhumaan systeem te stappen (en in het geval van Laura H. er ook weer uit te stappen).

Dit boek viel in de prijzen en dat is volkomen terecht. Het is een schoolvoorbeeld van verhalende journalistiek. Thomas Rueb toont betrokkenheid en houdt tegelijk afstand, hij sprak met verschillende mensen en had blijkbaar ook goeie gerechtelijke en politiebronnen wat leidt tot een erg vlot geschreven en degelijk onderbouwd verhaal. Ex NRC-hoofdredacteur Peter Vandermeersch schreef dat hij nooit eerder zo dicht bij de rauwe werkelijkheid van het kalifaat kwam en die ervaring deelden wij.

(uitgeverij Das Mag.)

  233