Bemiddeling: interview met Willem Meuwissen

Willem MeuwissenVertrekkend vanuit een driedimensionale conflictanalyse, statisch, dynamisch en persoonlijk, beschrijft Willem Meuwissen in de 'Praktische Gids bemiddeling' iedere stap in het conflictbemiddelingstraject op theoretisch en praktisch diepgaande wijze. Naar aanleiding van de verschijning van dit boek gaf Willem Meuwissen een geschreven interview.

In zijn laatste beleidsnota van 3 november 2016 heeft de minister van justitie opnieuw aangekondigd bemiddeling als wijze van conflictoplossing bij voorrang te zullen promoten. Maar wat is bemiddeling? En wat doet een bemiddelaar nu precies?


Bemiddeling is een vrijwillig en vertrouwelijk overleg tussen conflictpartijen die zich daarbij laten bijstaan door een professionele gespreksbegeleider om de kansen op welslagen en de inhoud van de beoogde minnelijke regeling te optimaliseren. Juridisch geformuleerd is bemiddeling de gecontractualiseerde precontractuele fase van een vaststellingsovereenkomst of een dading. Bemiddelingsrecht is dus essentieel contractenrecht. De partijen gaan samen een onderhandelingsovereenkomst aan en sluiten daarbij met de bemiddelaar een dienstencontract. Beide contracten worden samengebracht in een meerpartijenovereenkomst met meervoudig voorwerp. De wetgever noemt dat contract een bemiddelingsprotocol. Een bemiddeling kan ook in een hangende gerechtsprocedure door de rechter gesuggereerd worden en als de partijen akkoord gaan velt de rechter een akkoordvonnis waarin de bemiddelaar wordt aangesteld. Ook dan blijft bemiddeling onderworpen aan de wilsautonomie van de partijen. Een succesvolle bemiddeling leidt tot een minnelijke regeling die de wetgever een bemiddelingsakkoord noemt. Als aan de wettelijke voorwaarden is voldaan kan het bemiddelingsakkoord via een eenvoudige gerechtelijke procedure opgenomen worden in een akkoordvonnis, zodat het akkoord indien nodig onder dwang kan worden uitgevoerd. De bemiddelaar is een specifiek opgeleide professionele conflictoplosser die drie dingen tegelijkertijd doet: hij geeft structuur aan het conflictoplossingsoverleg, hij faciliteert de communicatie tussen de partijen en hij helpt de partijen de barrières in de conflictoplossing te omzeilen en zo nodig te doorbreken. De bemiddelingstechnieken zijn wetenschappelijk onderbouwd en de vrucht van jarenlang fundamenteel onderzoek aan Amerikaanse en Europese universiteiten. De bemiddelingstechnieken zijn daarom ook in voortdurende evolutie. Bemiddelaars moeten dus een speciale opleiding volgen en zich voortdurend bijscholen. Om de kwaliteit van de bemiddeling te waarborgen heeft de wetgever het beroep van bemiddelaar gereglementeerd. In principe mag iedereen optreden als bemiddelaar maar de wetgever heeft daarnaast de Erkende Bemiddelaar gecreëerd, die aan strenge toelatingsvoorwaarden dient te voldoen en wiens beroepsuitoefening gecontroleerd wordt door de Federale Bemiddelingscommissie. Die publiceert op haar website een lijst van de erkende bemiddelaars.

Wat zijn de voordelen van bemiddeling? En zijn er ook nadelen?

Bemiddeling heeft veel en belangrijke voordelen. Bemiddeling laat toe dat de partijen de conflictoplossing in eigen hand houden. Zij kennen beter dan wie ook de inhoud van het conflict en zijn mogelijke oplossingen. Zij bepalen samen de inhoud van het akkoord en kunnen daarbij rekening houden met hun wederzijdse familiale, zakelijke of geldelijke belangen. Dit laat creatieve oplossingen toe die buiten het bereik van een rechter of arbiter vallen: die kunnen de rechtsrelatie tussen de partijen alleen maar beëindigen eventueel met een vergoeding of de partijen dwingen de rechtsrelatie verder te zetten. Bemiddeling laat ook toe de zakelijke of familiale relatie tussen de conflicterenden te herstellen of te behouden wat dikwijls heel belangrijk is. Bemiddeling is ook een discrete, snelle en kostenefficiënte vorm van conflictoplossing. Bemiddeling vergt wel een belangrijke inspanning van de partijen. De beslissers moeten zelf aan tafel komen en elkaar ondanks de conflictsituatie ontmoeten en met elkaar nuttig overleggen. Wegens de emoties die daarmee gepaard gaan, ook in zakelijke conflicten en evenzeer om welbepaalde onderhandelingstechnische redenen, is de begeleiding door een bemiddelaar noodzakelijk. Ook moeten de partijen mondig zijn en goede onderhandelaars. De ervaring leert dat onderhandelingsvaardigheden ook bij het zakelijke publiek en zelfs bij professionelen, dikwijls te wensen overlaten en een onvoldoende graad van vakkundigheid vertonen. Hier is nog veel werk te verrichten voor scholen, universiteiten en opleiders. Tenslotte leidt bemiddeling niet noodzakelijk tot een akkoord. De uitkomst van een bemiddeling en de opbrengst van de daarmee gepaard gaande investering van geld, tijd en inspanning blijft onzeker. Een mislukte bemiddeling leidt echter dikwijls tot een beter inzicht in het conflict en levert dan indirect een bijdrage aan een andere vorm van conflictoplossing.

Wat is het echte becijferde beeld van het gebruik dat tot op heden in ons land van bemiddeling wordt gemaakt?

De Justitiebarometer 2014 van de Hoge Raad voor Justitie vermeldt dat 92% van de respondenten voorstander zijn van bemiddeling als wijze van conflictoplossing. bMediation, het bemiddelingscentrum van de Brusselse Kamer van Koophandel en de Brusselse Ordes van Advocaten, publiceert periodiek een Bemiddelingsbarometer, waarvan de laatste dateert van dit jaar. Deze toont een gestage stijging aan van het aantal bemiddelingen in ons land van 2.925 in 2010 tot 5.037 bemiddelingen in 2015. De stijging is belangrijk maar afgezet tegen het aantal gerechtsprocedures blijft bemiddeling een mager beestje. Een gelijkaardige vaststelling doet zich voor in de hele Europese Unie. Het Europees Parlement heeft in 2013 een studie laten uitvoeren, “Rebooting the Mediation Directive” om maatregelen te treffen waardoor bemiddeling verder kan doorstoten als methode van conflictoplossing. Ook onze minister van justitie plant omvangrijke maatregelen in dezelfde zin die waarschijnlijk in 2017 zullen worden geïmplementeerd. Niet alle zaken lenen zich echter tot bemiddeling: alle partijen moeten belang hebben bij een snelle en optimale conflictoplossing en moeten de nodige vaardigheden vertonen om aan een bemiddeling deel te nemen. Wel toont de bemiddelingsbarometer aan dat bemiddeling een hoog slaagpercentage heeft: vrijwillige bemiddeling in burgerlijke en handelszaken slaagt in 74% van de gevallen, in familiale zaken is dat 73%. Vrijwillige bemiddeling in sociale zaken slaagt echter slechts in 54% van de gevallen. Er dient te worden onderzocht waarom dit laatste percentage zo laag is.

Hoe zit het met bemiddeling in het buitenland? Hoe succesvol is bemiddeling daar?

Internationaal bestaan er belangrijke bronnen van bemiddelingsrecht, zoals de UNCITRAL Modelwet 2002, de Uniform Mediation Act 2003 in de USA en de Europese Bemiddelingsrichtlijn van 2008. Alle Europese landen hebben hun interne wetgeving aan de Bemiddelingsrichtlijn aangepast en op Europees niveau bestaat sinds 2004 de European Code of Conduct for Mediators, die de professionele regels voor de bemiddelaars bevat. Omzeggens overal in Europa zit bemiddeling in de lift maar de toename blijft lager dan verwacht. De “Rebooting” studie van het Europees Parlement onderschrijft dit. Op 26 augustus 2016 heeft ook de Europese Commissie op basis van een bevraging die zij in de lidstaten heeft georganiseerd, verslag uitgebracht aan het Europees Parlement over de toepassing van de Bemiddelingsrichtlijn. Daaruit blijkt dat het volgens de Commissie niet nodig is om de Bemiddelingsrichtlijn te herzien maar dat de toepassing ervan wel verbeterd kan worden. Uitschieter in Europa is Italië dat het deelnemen aan een bemiddeling in een groot aantal materies verplicht heeft gesteld en daar is het aantal bemiddelingen explosief gestegen.


Wat kan er worden gedaan om de aspiraties van de minister te verwezenlijken?

Lessen kunnen worden getrokken uit de “Rebooting” studie, het verslag van de Commissie over de Bemiddelingsrichtlijn en de Bemiddelingsbarometer van bMediation. Ook de ervaringen van praktijkbemiddelaars in ons land vormen een belangrijke bron van informatie. Bemiddeling dient voor bepaalde categorieën conflicten verplicht te worden gesteld. De partijen dienen te worden verplicht een informatiesessie over bemiddeling te volgen vooraleer toegelaten te worden tot een gerechtsprocedure. Geef geldelijke en andere stimulansen aan partijen die voor bemiddeling kiezen. Verplicht raadslieden hun cliënteel te informeren over bemiddeling als alternatief voor een gerechtsprocedure. Sanctioneer partijen die weigeren een verplichte bemiddeling bij te wonen. Geef aan rechters de bevoegdheid bemiddeling aan de partijen op te leggen. In ons land kan worden overwogen de bemiddelingswet te moderniseren, door het taalgebruik in de wet te verhelderen, bemiddeling te definiëren, de verwarring bij het publiek en veel professionelen weg te werken dat bemiddeling iets met een gerechtsprocedure of een arbitrage te maken heeft, publiekrechtelijke rechtspersonen toe te laten deel te nemen aan een bemiddeling en in de rechtsrelaties tussen de staat en particulieren steeds een bemiddelingsbeding op te nemen. Ook lijkt het aangewezen dat de partijen die een bemiddeling zijn overeengekomen, deze slechts kunnen beëindigen nadat zij elkaars standpunten hebben beluisterd en dat de bemiddelaar daarover desgevallend mag rapporteren als de rechter of de arbiter dat vraagt. De onderhandelingsvaardigheden van het publiek dienen te worden verbeterd door deze in scholen en aan universiteiten maar ook aan de balie grondig te onderwijzen. De aanpassing van onze bemiddelingswet die op korte termijn wordt voorzien zal dan een positieve bijdrage leveren tot het stimuleren van bemiddeling en aldus op maatschappelijk niveau bijdragen tot een kwalitatief betere conflictoplossing.




De auteur is advocaat en erkende bemiddelaar FBC, bMediation, VOBA en AIA.

Bron: Willem MEUWISSEN, Praktische Gids bemiddeling. Met Modellen, Mechelen, Wolters Kluwer, 2016, 380 p.

Klik hier om de Praktische Gids bemiddeling te bestellen.

Op Jura vindt u meer rechtsleer over bemiddeling.

Kom meer te weten tijdens het M&D Seminarie ‘Bemiddeling anno 2017’:
o in Gent: http://www.mdseminars.be/nl/opleidingen/2017-01-24-bemiddeling-anno-2017-gent.html 
o in Kontich: http://www.mdseminars.be/nl/opleidingen/2017-03-23-bemiddeling-anno-2017-kontich.html 


Gepubliceerd op 14-12-2016

  149